ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٠٦ - دكتر تقى ارانى مى گويد &#١٧١ سه خاصّيّت مهمّ مذهب را رو به فنا مى برد

عينى بايد گفت : سوء استفاده از مذهب كه بهترين وسيله براى تفسير و توجيه زندگى انسانى است ، هيچ ارتباطى به ماهيّت آن ندارد . حال بسيار مناسب است كه دلائل بعضى از اشخاص را كه مذهب را با ديدهء منفى ناشى از حسّاسيّت مى نگرند ، در اينجا مطرح و پاسخهاى آنها را نيز بطور مختصرى بررسى نمائيم .
دكتر تقى ارانى مى گويد : « سه خاصّيّت مهمّ مذهب را رو به فنا مى برد :
١ - اختلاف مذهب با علم - مذهب اگر صحيح باشد ، بايد ثابت باشد و حال آنكه علم متغيّر است و انسان متمدّن نمى تواند منكر ادراكات خود بشود . و اگر مذهب مانند علم تغيير پذيرد ، پس هر يك از حالات آن نيز صحّت مطلق را از دست مى دهد و خود را معدوم ميكند .
٢ - مذهب توليد اختلاف و نزاع ما بين پيروان و امم مذاهب مختلفه ميكند ، چه هر يك خود را حقّ ، و ديگران را باطل ميداند ، در صورتى كه تمام از يك ريشه توليد شده ، داراى صفات عمومى و مطابق مى باشند .
٣ - مذهب همواره آلت دست طبقهء مقتدر و هيئت حاكمهء جامعه است و براى مغلوب كردن طبقهء زير دست ، همواره تسبيح و صليب با سرنيزه در يك صف حركت مى نمايند . همين صفات باعث انقراض اساسى مذهب مى شود . فقط اختلاف اساسى كه ما بين علم و مذهب موجود است اينست كه مذهب معلومات موجوده را به دست خيالات سپرده علم آنها را بوسيلهء منطق و تجربيّات ، يعنى به كمك فكر كردن كاملتر مى نمايد . » [١] در همين كتاب در صفحهء ٢٧٦ مى گويد : « ظهور طبقهء روحانيّون نيز مانند طبقات ديگر بر حسب طبيعت خود هيئت جامعه بوده و به مجرّد اين كه تاريخ وجود آنها را نالازم دانسته ضعيف شده به خودى - خود از ميان رفته‌اند . عقايد آنها كه خود هم مانند عموم معتقد بوده‌اند ، عقائد عمومى و مناسب با درجهء تمدّن زمان بوده است . در ادوارى كه بشر با ساده ترين قواى طبيعت هم مجبور بوده است ، جنگ سخت بكند تا زندگانى خود را تأمين نمايد ، روحانيّون

[١] پسيكولوژى - علم روح - دكتر تقى ارانى ، چاپ دوم - بهار ص ٢٧٢ و ٢٧٣ .