ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٨ - يك - از نظر معرفت

نمى خواهند « بهيچ وجه از قانون فراگير هستى ( علَّيّت ) مستثنى نيست .
٥ - معلوماتى كه نوابغ بدست مى آورند ، يا از شناخته شده‌هاى تثبيت شده و يا از اكتشافات بىسابقهء مستند به تجربه‌ها و آموزشهاى گوناگون ميباشد . در صورتى كه معارف پيامبران محصول وحى الهى است . و بهيچ تجربه و آموزشى نيازمند نيستند . اگر هم احتياجى به تجربه و تمرين داشته باشند ، در بارهء موضوعات عمومى است نه معارف و احكام الهى .
٦ - فعّاليّتهاى علمى نوابغ در معرض خطا و اشتباه قرار مى گيرد ، چه بسا كه خطاهاى آنان بيش از حقايق صحيح باشد كه بدست مى آورند . در صورتى كه پيامبران در رسالت خود بهيچ وجه مرتكب خطا نمى شوند .
٧ - نوابغ و دانشمندان در نظريّات و نتيجه گيرى از معلومات خود با يكديگر اختلافها دارند ، در صورتى كه پيامبران كمترين اختلاف با يكديگر ندارند . با يك نظر دقيق مى توان گفت : دو نابغه ، دو فيلسوف ، حتّى دو دانشمند با اين كه در مسائل عينى بررسى ميكنند ، با يكديگر در همهء مسائل اتّفاق نظر ندارند . اين همه دسته بنديها و مكتبهاى مخالف و متضادّ كه در فرهنگ بشرى ديده مى شود ، مربوط باختلاف نظرهاى نوابغ و فلاسفه و دانشمندان است ، نه پيامبران لذا ، ( لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِه ) ( ميان هيچ يك از پيامبران الهى فرقى نمى گذاريم . ) ٨ - نوابغ و فلاسفه و دانشمندان همگى يا غالبا تحت تأثير فرهنگ و رسوم و قوانين محيط خود بوده و بطور طبيعى با عوامل محيطى توجيه ميشوند ، در صورتى كه پيامبران استقلال كامل از عوامل محيطى داشته و معارفى را كه تبليغ ميكنند ، تحت تأثير آن عوامل قرار نمى گيرند ، مگر در تطبيق آن معارف به شرايط و موضوعات كاملا طبيعى زندگى .
٩ - محصول فكرى نوابغ و دانشمندان بعنوان كشفى از واقعيّات مورد توجّه انسانها قرار مى گيرد . اگر محصول فكرى آنان مطابق واقعيّات بود ، انسانها از آن واقعيّات برخوردار ميشوند و اگر مطابق نبود طرد و منتفى مى گردد . و اگر نابغه و