ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٠٨ - ٤ - ارشاد

لا تدركه العيون بمشاهدة العيان ، و لكن تدركه القلوب بحقائق الإيمان ( درك نمى كند خدا را چشمان ظاهرى با مشاهدهء عينى ، ولى دلها او را با حقائق ايمان در مى يابد . ) و نؤمن به إيمان من عاين الغيوب [ خطبهء ١١٤ ص ١٦٩ ] ( و ايمان مى آوريم بخدا ، ايمان كسى كه حقائق غيبى را مى بيند . ) و بديهى است كه ديدن حقائق غيبى جز با شهود راه ديگرى ندارد .
٤ - ارشاد اگر چه سخنان امير المؤمنين عليه السّلام همه و همه براى ارشاد مردم گفته شده است ، با اين حال كيفيّت ارشادى آن سخنان با توجّه به اختلاف ابعاد بايستگىها و شايستگىهاى انسانى در مسير رشد و سلوك بسوى خدا مختلف است . توضيح اين كه سه طريق گذشته ( بيان واقعيّات با اصول و قوانين بنيادين و استدلال يا روش توصيفى ، و استدلال ) در سخنان امير المؤمنين عليه السّلام در حقيقت وسائلى براى ارشاد انسانها است كه عبارتست از شناساندن و توجيه آنان به رشد حقيقى خود . آن انسان كامل با همهء طرق و وسائل بطور جدّى مى خواهد مردم را از روى خاك كه سخت آنانرا بخود جذب نموده است بلند كرده و از جان پاك خودشان آگاه بسازد و سپس آنانرا در نتيجهء آشنائى كه با جان پاك پيدا كرده‌اند در جاذبهء كمال قرار بدهد . بنا بر اين ، بيتى - < شعر > چيست دين برخاستن از روى خاك تا كه آگه گردد از خود جان پاك < / شعر > كه از محمّد اقبال لاهورى بيادگار مانده [ و خود يابى است بسيار پر معنى ] بيان كنندهء عاليترين مقدّمهء آن هدف اعلا است كه دين منظور نموده و سرتاسر سخنان امير المؤمنين عليه السّلام ارشاد بسوى آن ميباشد .
اگر چه همان طور كه گفتيم همهء سخنان امير المؤمنين عليه السّلام شناساندن طرق رشد و كمال انسانى و توجيه همهء مردم بسوى آن است ، با اين حال كيفيّت طرق رشد