ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٤ - ٣ - دوران بعثت رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم از ديدگاه علىّ بن ابي طالب عليه السّلام

آگاهى پوشيده نيست . بنا بر اين ، از سه جهت نمى توان به نظرات آنان اطمينان پيدا كرد : جهت يكم - خود اوضاع اجتماعى و فرهنگى و قانونى و علمى و مذهبى و اخلاقى و ديگر شئون انسانى ( فردى و اجتماعى ) دوران مزبور ، بقدرى ابهام انگيز و مختلف نقل مى شود كه نمى توان با وضوح كامل در بارهء آن اوضاع يك نتيجهء قطعى را بدست آورد .
جهت دوم - عبارتست از همان جريان دخالت روحيّات و گرايشهاى درونى و خصوصيّات ذهنى تاريخ نگار و تحليلگر در بيان و توضيح و تفسير سرگذشت تاريخى يك دوران .
جهت سوم - مشاهدهء عينى آن دوران براى ناقلان آثار وجود نداشته است .
بلكه همهء آنان تكيه به منبعى مى كنند كه نمى تواند ارزش مشاهده داشته باشد .
لذا مى توان گفت : اطمينان بخشترين طرق براى درك چگونگى دوران بعثت از ابعاد مذكور در فوق بيانات ولى اللَّه اعظم است كه هم آن دوران را با همهء خصوصيّاتش مشاهده فرموده و همهء علل و شرايط جريانات آنرا با يقين روشن مى دانسته و هم داراى درون و ذهن و روحيّه اى پاك و ناب از آلودگىها و غرض ورزىها بوده است . باضافهء امتياز مخصوصى كه امير المؤمنين عليه السّلام در بارهء پيامبر شناسى داشته است . زيرا بديهى است كه هيچ كس پيامبر اسلام و رسالت و مختصّات و آثار رسالت آن بزرگوار را مانند امير المؤمنين عليه السّلام نمى شناخت ، و قطعى است كه شناخت مختصّات رسول اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم و چگونگى تأثير پذيرى جامعهء آن دوران از آن حضرت ، يكى از بهترين عوامل شناخت سر گذشت آن جامعه ميباشد . اكنون مى پردازيم به بيان توصيفات امير المؤمنين عليه السّلام در بارهء دورانى كه پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم در آن ، مبعوث به رسالت گشته است :
يك - إنّ اللَّه بعث محمّدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم نذيرا للعالمين و أمينا على التّنزيل و أنتم معشر العرب على شرّ دين و فى شرّ دار ، منيخون بين حجارة خشن و حيّات صمّ تشربون الكدر و تأكلون الجشب ،