آغاز عبادت آگاهى از جان پاك است كه شعاعى از اشعّهء خداوندى است و پايان آن رسانيدن اين جان به جاذبهء ربوبى .
دوام اين آگاهى اساسىترين عامل كمال آدمى است ، خواه در محراب عبادت باشد ، خواه در ميدان جنگ با تبهكاران ضدّ انسان ، چه در تفريح و خوشىهاى معقول باشد و چه در ناگواريها و تلاش براى نجات زندگى ، خواه در خنده‌ها و خواه در گريه‌ها .
آگاهى از جان پاك مغز عبادتست . اين آگاهى چه بطور آگاهانه و چه بطور ناآگاه و ارتكازى ، همهء لحظات عمر آدمى را كه در جريان قانون معقول حيات سپرى مى شود ، عبادت مى نمايد . بنا بر اين از ناچيزترين حركت علمى تا فوق دانشگاه‌ها عبادت و جاهائى كه تكاپوى علمى در آنها صورت مى گيرد خود معبدى است . از ناچيزترين كارى كه براى آسايش مادّى و معنوى انسانى صورت مى گيرد ، تا معظمترين كارهاى عضلانى و فكرى عبادت و كارگاهى كه كار در آن بوجود مى آيد ، خود معبدى است .
همچنين جايگاههائى كه براى رابطهء مستقيم با خدا ساخته شده است ، و مساجد ناميده ميشوند ، همهء اينها معابدى هستند كه كرهء خاكى ما را بصورت معبد كلّ يعنى رصدگاهى كه براى نظاره و انجذاب به بينهايت نصب شده است ، در آورده‌اند . يك دانش آموز ابتدايى همان مقدار بفهمد كه براى آگاهى از واقعيّت در كلاس درس حاضر شده است ، مانند آن محقّق بزرگ كه مشغول خواندن كتاب هستى براى شناخت راه « حيات معقول » است ، دو ركوع انجام مى دهد : ركوع يكم - خم شدن در حال نماز است .
ركوع دوم - خم شدن بروى كتاب است . چه شبيه است خيره شدن يك دانش پژوه به دهان استاد كه چه خبرى از واقعيّت براى او مى دهد ، به خيره شدن يك نمازگزار راستين در نمازگاهش به عالم ملكوت . بنا بر اين ، معناى عبادت خيلى والاتر از آن است كه عاميان گمان مى برند و خيلى با معناتر از آنست كه متفكَّران سطحنگر و بيخبر از آبحيات جان آدمى مى پندارند .
عنصر دوم - اشتباه در نتيجهء عبادتست . واقعا گروه زيادى از مردم معمولى و حتّى آنانكه تا حدودى علم و فضلى تحصيل كرده‌اند ، گمان ميكنند كه عبادتى كه مردم انجام مى دهند ، منفعتش بخدا مى رسد و خدا هم مانند انسانها سود مى خواهد و اين سود پاداشى است كه مردم در برابر كار خدا در بارهء خلقت به او مى پردازند مسلَّم است