ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٦٨ - تقسيم پنجم - اين تقسيم كه در بارهء انسانهائى است كه وظائفى را بعنوان عبادت خدا انجام مى دهند

٣ - مردمى هستند كه خدا را بانگيزگى لزوم سپاسگزارى عبادت مى كنند ، اينست عبادت آزادگان كه از سوداگرى و ضعف و ناتوانى رها و آزادند .
( إنّ قوما عبدوا اللَّه رغبة فتلك عبادة التّجّار و إنّ قوما عبدوا اللَّه رهبة فتلك عبادة العبيد و إنّ قوما عبدوا اللَّه شكرا فتلك عبادة الأحرار ) [١] در بعضى از روايات ديگر چنين آمده است كه امير المؤمنين عليه السّلام فرموده است : ما عبدتك خوفا من نارك و لا طمعا فى جنّتك بل وجدتك أهلا للعبادة فعبدتك ( پروردگارا ، من ترا نه براى ترس از آتش عبادت ميكنم و نه از روى طمع براى بهشت تو بلكه من ترا شايستهء عبادت يافته و عبادتت نمودم . ) تفاوت ميان دو روايت در گروه سوم اينست كه روايت اوّل مى گويد : عبادت انسانهاى آزاد از بيم و اميد به انگيزگى شكر و سپاسگزاريست و روايت دوم مى گويد : انگيزهء عبادت علىّ بن ابي طالب ( ع ) كه سر دستهء آزادگان بشرى است ، احساس شايستگى خداوند براى عبادتست . اگر معناى شكر را يك مفهوم وسيع در نظر بگيريم كه شامل احساس عالى در بارهء قيّوميّت و فيّاضيّت الهى است كه جهان هستى نشانى از آنست ، با همان معناى شايستگى خداوند براى عبادت مساوى ميباشد . شكر باين معنى كه عبارتست از توجّه به صفت قيّوميّت و فيّاضيّت الهى و قرار گرفتن در جاذبهء آنست ، مانند معلول توجّه به شايستگى مطلق خداوندى براى عبادتست . امّا دو گروه اوّل و دوم كه عبادت را فقط بر مبناى بيم و اميد بجاى مى آورند ، در حقيقت سود و زيان خود را در نظر دارند ، نه رشد و تكامل خود را كه تنها راهش عبادت است .

[١] ج ٣ - شماره ٢٣٧ .