ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٠٢ - هنگامى كه طلايههاى فتنه نمودار مى گردند امور را مشتبه مى نمايند ، و هنگامى كه رويگردان مى شوند بيدار مى كنند

نمى كند ، يعنى اين طور نيست كه وقتى كه فتنه اى در يك جامعه سر بر مى آورد بقدرى علامتها و مختصّات فتنه بودن آن واضح و روشن است كه همگان مى توانند بفهمند . زيرا بوجود آورندگان فتنه‌ها آگاه تر و ماهرتر از آنند كه كارى انجام بدهند كه مردم جامعه از نخستين بروز نمودهاى آن ، حالت مقاومت از خود نشان داده و آن را استفراغ كنند . لذا مهمّترين و اساسىترين كارى كه فتنه گران براى گسترش و تعميق كار خود انجام مى دهند چند چيز است : ١ - استخدام قيافه هايى كه در جامعه بخوبى و پاكيزگى و اخلاص شناخته شده باشند ، مانند بعضى از افراد خوارج نهروان كه با پيشانى پينه بسته و لبهاى ذاكر و چشمهاى فرو رفته از شب بيداريها و قرآن به بغل وسيله اى براى بروز فتنهء تباه كننده خوارج گشتند . چه خوب گفته آن شاعر زبر دست در بارهء قاتلين امام حسين عليه السّلام :
< شعر > جاؤا برأسك يا أبن بنت محمّد متر مّلا بدمائه ترميلا و يكبّرون بأن قتلت و إنّما قتلوا بك التّكبير و التّهليلا < / شعر > ( اى پسر دختر محمّد صلَّى اللَّه عليه و آله ( اى حسين ) سر بريدهء ترا كه با خونش آغشته بود ، آوردند و آنان در موقع آوردن سر مبارك تو تكبير مى گفتند كه تو كشته شده اى و جز اين نيست كه با قتل تو تكبير ( اللَّه اكبر ) و تهليل ( لا إله الَّا اللَّه ) را كشتند . ) ٢ - استخدام بهترين شعارها براى مردم آن جامعه ، مثلا اگر فقر مادّى در آن جامعه حكمفرماست ، شعار « ثروت قارون براى همه » اگر خفقان و اسارت و زنجير جبر جامعه اى را در خود فرو برده است ، قطعا شعارش آزادى مطلق است كه ادّعاى آزادى جان استوارت ميل و اگزيستانسياليسم ، سارتر و يا سپر و هايدگر در برابرش نه تنها رنگ باخته مى باشند ، بلكه اصلا رنگى ندارند . اگر نژادپرستى هدف افراد و گروه‌هاى يك جامعه باشد ، شعار نژادپرستى مانند « نژاد آلمان فوق همه » را سر خواهند داد و بهر حال فتنه گران ماهر