ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٦٤ - آيا بشر مدّعى تكامل در بارهء رفتار خود شناخت صحيح داشته است اگر چنين است ، پس چرا با اين كه مى بيند سرتاسر تاريخ هر كس انسان يا انسانهائى را گريانده است ، خود او را نيز گرياندهاند ، با اين حال كمترين عبرتى نمى گيرد

آيا اين جمله كه « انسان تاريخ دارد و نهاد ندارد » براى تسليت در برابر ورشكستگى انسانها در زندگانى ، و يا روپوش گذاشتن بر روى رفاه طلبىها و خودكامگىها و نادانيهاى آنان گفته نشده است بنظر مى رسد پاسخ اين سؤال مثبت است . و بشر بايد بجاى ساختن و پرداختن اين گونه روپوشها به فكر استعدادها و نهادهاى خويشتن باشد كه آنها چيستند و چگونه مى توان آنها را به فعليّت رسانيد .
آيا بشر مدّعى تكامل در بارهء رفتار خود شناخت صحيح داشته است اگر چنين است ، پس چرا با اين كه مى بيند سرتاسر تاريخ هر كس انسان يا انسانهائى را گريانده است ، خود او را نيز گريانده‌اند ، با اين حال كمترين عبرتى نمى گيرد درست است كه اين دنيا جايگاه اجراى عدل الهى در بارهء پاداش فضيلتها و كيفر گناهان نيست ، زيرا امتيازات و عذابهاى اين دنيا ناچيزتر از آنند كه معادل آنچه كه وقوع يافته است بوده باشند ، مثلا خوردنى و لباس يا مسكن يا مقام خوب و شلَّاق و حبس و چوبهء دار كه لحظاتى بيش بطول نمى انجامد بعنوان كيفر خون آشامى هاى جلَّادان قدرتپرست تاريخ معادل بوده باشد .
آنچه كه در اين دنيا جريان دارد عمل و عكس العملهاى هشدار دهنده است كه خداوند متعال بطور فراوان [ نه بطور كلَّى ] از پشت پرده نشان مى دهد مثلا سيلى بىعلَّت كه به گونهء چپ يك انسان نواخته است ، دير يا زود سيلى با همان كيفيّت و كمّيّت به گونهء چپش نواخته شده است . اگر در راه احياى يك انسان قدم خالصانه برداشته است ، دير يا زود قدمى خالصانه در احياى او برداشته شده است . خلاصه با يك عبارت كلَّى اين مدّعى تكامل بهتر از همه مى داند كه - < شعر > اين جهان كوه است و فعل ما ندا سوى ما آيد نداها را صدا < / شعر >