ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٦٣ - آيا مى توان انسان و تاريخ وى را از رفتارهائى كه در طول تاريخ از وى بروز نموده است ، شناخت

مطابق آن قسمت از خود ابراز نمايد ، بروز كرده است . آيا علىّ بن ابي طالب عليه السّلام در همان رفتارهاى مدّت محدود عمر مباركش خلاصه مى شود آيا چنين نيست كه اگر علل و شرائط اجازه مى داد و علىّ بن ابي طالب عليه السّلام همهء استعدادها و امكانات خود را بكار مى انداخت ، جز همان رفتارهاى محدود چيز ديگر نداشت هر كس چنين گمان كند ، قطعا از شخصيّت علىّ بن ابي طالب عليه السّلام بىاطَّلاع است .
آيا روزگار اجازه داد كه پيامبران عظام ، آنچه را كه در نهادشان بود بوسيلهء رفتارهايشان ابراز نمايند آيا چنين نيست كه - < شعر > بر لبش قفل است و در دل رازها لب خموش و دل پر از آوازها عارفان كه جام حقّ نوشيده اند رازها دانسته و پوشيده اند هر كه را اسرار حقّ آموختند مهر كردند و دهانش دوختند < / شعر > مولوى آيا احتمال مى دهيد كه مغزى مانند مغز ابن سينا ، در مدّت ٥٢ يا حدّاكثر ٥٧ سال ، هر چه داشته است به فعّاليّت انداخته و تمام شده است واقعا شما باور مى كنيد كه ابو ذرهائى در اين دنيا عمرى در تبعيد گذرانيدند و يا مانند آن فيلسوف رواقى بيش از نصف عمرش را در زندان سپرى كرد ، در همان رفتارها و نمودهاى محدود در تبعيد و زندان خلاصه مى شوند واقعا باور مى كنيد كه كسى مكرّر و با كمال جدّيّت مى گويد :
< شعر > با لب دمساز خود گر جفتمى همچو نى من گفتنىها گفتمى هر چه مى گويم بقدر فهم تست مردم اندر حسرت فهم درست < / شعر > و اين كه بارها پس از بيان مطالبى بسيار مهمّ در بارهء واقعيّات هستى مى گويد : « اين سخن پايان ندارد » همان است كه نمود ظاهرى عمر محدودش در يك محيط محدود قونيه نشان مى دهد