فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٣٧ - اقسام وحدت

كالانسان و الفرس غير الواحد الجنسى كالحيوان و الواحد بالعرض‌

غير العرضىّ.

ترجمه: اگر دو شيئ از حيث جنس با هم متّحد باشند وحدتشان از قبيل تجانس‌

است واگر از جهت نوع واحد باشند از باب تماثل است، پ س عبارت « ان وحّد

الشّيئان جنسا» ناظر به تجانس بوده و « ان وحّد الشّيئان نوعا» ناظر به تماثل‌

مى‌باشد و بر ايندو « كمّا و كيفا نسبة و وضعا» را قياس نما يعنى بگو:

اگر دو شيئ از حيث (كمّ) با هم متّحد باشند، اتّحادشان از قبيل تساوى‌

است و اگر از جهت كيف اينطور باشند، اتّحادشان از باب تشابه بوده و اگر در

نسبت با هم اتّحاد داشته باشند اتّحاد تناسب بوده و اگر در وضع چ نين بودند اتّحاد

توازى است پ س در نتيجه لف و نشر واقع در عبارت مرتّب مى‌باشد و بايد توجّه‌

داشت كه واحد بالنّوع نظير زيد و عمرو غير از واحد نوعى همچون انسان مى‌باشد در

مثل چ نين امرى بايد بين آندو تميز و فرق گ ذارد و شايسته نيست كه مطلب مشتبه و

مختلط گ ردد و بهمين قياس بايد بگوئيم:

واحد بالجنس نظير انسان و فرس غير از واحد جنسى همچون حيوان‌

مى‌باشد چ نان چ ه واحد بالعرض غير از عرضىّ هست.

مؤلّف گ ويد:

فرق بين آنها اينستكه مثلا در واحد بالنّوع وصف وحدت نسبت به زيد و

عمرو از باب وصف بحال متعلّق بوده در حاليكه در واحد نوعى وصف وحدت وصفى‌

است بحال خود موصوف و همچنين است در ساير امثله.

متن: « ٢٣٤، ٢٣٣ »