فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦١٤ - مراد صاحب اسفار

استعدادى در آن است طريق سيرش بطرف كمال مشخّص است هم چ ون نطفه كه‌

معين است بطرف انسانيّت در حركت است بخلاف امكان ذاتى كه وجود و عدم‌

در آن مساوى بوده قهرا بهيچ طرف تمايلى ندارد مگر فاعل و علّتى راجح يكدام از

طرفين را ترجيح دهد.

شرح عربى: و، الرّابع: انّ، فيه، اى فى الاستعدادى، سوغ ان يزول الممكنا، اى‌

عن الممكن بحصول المستعدّ له لانّ الاستعداد يرتفع بطريان الفعليّة

بخلاف الذّاتى فانّه لازم الماهيّة دائما و يجتمع مع الغيريين كما مرّ.

ترجمه:

فرق چ هارم‌

فرق چ هارمى كه بين اين دو هست اينكه در امكان استعدادى بعد از

حصول مستعدّ له امكان مبدل بفعليّت مى‌شود ولى در امكان ذاتى باعتبار اينكه‌

امكان لازمه ماهيّت بوده و قابل انقلاب و تبديل نيست هرگز در آن فعليّت راه‌

نمى‌يابد.

شرح عربى: و، الخامس: انّ هذا، اى الاستعدادى، فى محلّ الممكن، اى فى مادّته‌

بالمعنى الاعمّ من محلّ الصّور النّوعيّة و الموضوع و المتعلّق و انّما كان قائما

بمحلّه لانّه المتّصف بالاستعداد و القرب و البعد حقيقة و انّما يوصف‌

به الممكن لتعلّقه به و انتسابه اليه فهو بالوصف بحال المتعلّق اشبه و امّا

الذّاتى فهو وصف الممكن بحسب حاله.

ترجمه: فرق پ نجم آنستكه:

امكان استعدادى در محلّ ممكن يعنى در مادّه‌اى كه ممكنست مى‌باشد

و تعبير به مادّه اعمّ از محلّ صور نوعيّه و موضوع و متعلّق است و وجه اينكه اين‌

امكان به محلّ قائم است اينكه:

در واقع محلّ اين امكان به استعداد و قرب و بعد متّصف است و اينكه‌

ممكن را موصوف به استعداد مى‌نمايند بخاطر تعلّقش بمحلّ و انتسابش بآن است‌