فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٨١ - بحث هفتم سبب احتياج ممكن به مؤثر

ترجمه: و عدمى كه بر كون و وجود سبقت دارد خاصّ نبوده تا نقيض آن باشد بلكه‌

عدم بدل از وجود نقيض آن مى‌باشد.

كلمه « بديله » مبتداء بوده و « نقيضه » خبر آن است و معناى كلام آنستكه:

عدمى كه بدل از كون مى‌باشد نقيض وجود مى‌باشد و اين عدم در حصص‌

و افراد آن جارى و سارى است.

بيان و شرح‌

اگر عدم شرط براى وجود ممكن باشد يا عدم مطلق سابق را بايد شرط

بدانيم كه در اينفرض نميتوان آنرا شرط براى حادث و وجود خاصّ قرار داد و يا عدم‌

مضاف به حادث خاصّ را بايد شرط دانست كه در اينفرض دور لازم مى‌آيد زيرا هر

كدام از مضاف و مضاف اليه را متوقّف بر ديگرى قرار داده‌ايم و يا عدم بدلى شرط

مى‌باشد كه آن نقيض كون و وجودى است كه حادث مى‌باشد و بمجرّد تحقّق‌

حادث عدم مزبور مرتفع مى‌گردد.

و اگر مقصود از عدم ليسيّت ذاتى براى ممكن باشد يعنى لا اقتضاء وجود و

عدم، رجوع اينمعنا به اعتبار و لحاظ امكان بوده كه آنهم خلاف فرض مى‌باشد.

مضافا باينكه ليسيّت ذاتى سبقتش بر وجود بمناط ذات بوده نه بملاك‌

زمان.

شرح فارسى:

توضيح‌

قبلا گ فتيم قائلين بعليّت حدوث، عدم سابق را شرط وجود لا حق دانسته‌اند

اكنون مى‌گوئيم اين فقره از عبارت كتاب در ردّ اينمقاله است و توضيح آن اينست:

عدميكه ايشان شرط وجود دانسته‌اند از چ هار حال خالى نيست.

١- مقصود از عدم، مطلق عدم باشد بدون تقيّد و تخصّصى مثلا بگوئيم‌

شرط وجود نهار مطلق عدم است اگرچه عدم كائنات باشد، اين احتمال قطعا فاسد

و باطل است زيرا عدم مطلق شرط حادث مطلق است نه حادث خاصّ.