فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠١٥ - اقسام عرض شرح مقوله كم

ظاهر و ثابت باشد.

حدّ مشترك آنستكه نسبتش به دو جزء كم نسبت واحد فرض شود يعنى اگر

آنرا ابتداء براى يكى از دو جزء حساب كنيم امكان آن باشد كه براى ديگرى نيز

ابتداء فرض شود و اگر براى يكى از آندو انتها محسوب شود امكان نهايت بودن براى‌

ديگرى نيز در آن باشد مانند نقطه در دو جزء خط و خطّ در دو جزء سطح و سطح در

دو جزء جسم و آن در دو جزء زمان بخلاف كم منفصل چ ه آنكه عدد پ نج وقتى به‌

سه و دو تقسيم گ رديد در عدد پ نج نمى‌توان حدّ مشترك يافت زيرا اگر حدّ مشترك‌

يك واحد از آحاد خمسه باشد باقى‌مانده عدد چ هار است و اگر حدّ مشترك را يك‌

واحد از خارج پ نج بحساب بياوريم مجموع عدد شش مى‌شود و هر دو صورت باطل و

غير صحيح است.

شرح فارسى:

توضيح‌

اقسام عرض شرح مقوله كم‌

كم: عرضى است كه ذاتا قابل قسمت وهميّه باشد.

قيد ذاتا براى اخراج آن اعراضى است كه بالذّات چ نين نيستند اعمّ از

اينكه بتاتا قابل آن نباشند چ ه بالعرض و چ ه بالذّات همچون مقولات « ملك، فعل،

انفعال» و يا قبول قسمت بكند ولى بالعرض نظير مقوله « كيف » زيرا بديهى است‌

رنگى كه در جسم حلول مى‌كند ذاتا تقسيم نمى‌شود بلى به تبع محلّ (جسم)

مى‌توان آن را تقسيم نمود.

و قيد وهميّه بمنظور اخراج تقسيم فكّيّه است و آن تقسيم شيئ در خارج‌

باشد زيرا بديهى است اطلاق قابليّت زمانى صحيح است كه قابل و مقبول هر دو

باهم اجتماع داشته باشند و حال آنكه در مقوله « كم » اطلاق قابليّت براى تقسيم‌

فكّى به اين معنا صحيح نمى‌باشد زيرا اگر خطّى را كه يك متر است در خارج‌