فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٤٨ - علت صورى

از جمله آنها: جسميّت يعنى صورت جسميّه و صورت نوعيّه و شكل و

هيئت بطور مطلق ( چ ه در اشكال هندسى بوده و چ ه در غير آنها) و صورت علميّه‌

مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

علّت صورى‌

علّت: ابن فارس در مقائيس گ ويد:

عين و لام به سه معنا مى‌آيد:

١- تكرّر و تكرير.

٢- عائق و مانع.

٣- ضعف در شيئ.

و سپس در تفصيل معناى سوّم مى‌گويد:

و الاصل الثّالث: العلّة المرض و صاحبها معتلّ. انتهى.

و در طبّ نيز بمعناى سوّم استعمال مى‌شود چ ه آنكه در اثر حلول و عروض‌

آن در بدن موجب تغيير مزاج سالم مى‌شود و از قوّه به ضعف مى‌گرايد و چ ه بسا از

حيات بطرف مرگ كشانده مى‌شود و از نظر حكماء بمعناى امرى است كه امر

ديگر متوقّف به آن باشد بطورى كه از وجود آن وجود آن امر و از عدمش عدم آن لازم‌

آيد و براى آن تقسيمات و اقسامى است همچون:

علّت اوّلى، علّت بالذّات، علّت تامّه، علّت ناقصه، علّت قريب، علّت‌

مؤثّره، علّت محدثه، علّت مبقيه، علّت خارجى، علّت عالى، علّت ماهيّت، علّت‌

معدّه، علّت صورى، علّت مادّى، علّت فاعلى، علّت غائى، و غير آن از اقسام ديگر و

چ ون مرحوم مصنّف در اينجا فقط از چ هار قسم اخير صحبت فرموده ما نيز به تبع‌

ايشان بشرح اين چ هار قسم فقط اكتفاء مى‌نمائيم:

علّت صورى: جاى ترديد نيست كه امتياز و تشخّص اشياء از هم بصورت‌

آنها است پ س در تعريف صورت مى‌توان گ فت:

آنچه موجب امتياز اشياء از يكديگر مى‌شود صورت نام دارد و از باب اينكه‌

« صورة كلّ شيئ بحسبه» پ س مى‌توان بر حضور علمى ماهيّات صورت علمى گ فت‌