فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٥٠ - معانى پنجگانه صورت

٢- صورت نوعيّه: عبارت است از امرى كه اجسام بواسطه آن مختلف و

آثارشان گ ونا گ ون مى‌شود همچون صورت نوعيّه آتش كه آتش را از آب و خاك‌

جدا و اثر آن را مغاير با آثار آن دو قرار مى‌دهد.

٣- شكل: عبارتست از هيئتى كه از احاطه يك يا چ ند حد بوجود آيد

همچون احاطه چ هار خط بطورى كه هر دو تاى از آن بر هم عمود باشند كه شكل‌

مربّع يا مستطيل را بوجود مى‌آورند.

صدر المتألّهين در شرح هدايه مى‌نويسد:

الشّكل هى هيئة الحاصلة من احاطة الحدّ الواحد او الحدود بالمقدار.

٤- هيئت: همان شكل است نهايت از نظر اطلاق و تقييد با هم فرق دارند

يعنى هيئت از نظر موارد اطلاق مطلق است چ ه آنكه هم در اشكال هندسى‌

استعمال مى‌شود و هم در غير آن چ ون اعراضى كه از مقوله كيف هستند ولى شكل‌

در خصوص اشكال هندسى مستعمل است.

٥- صورت علميّه: بعضى از اهل دانش گ فته‌اند:

اصطلاح صورت علمى گ اه اطلاق بر موجودات ذهنى مى‌شود يعنى صور

اشياء كه در ذهن حاصل شده و وجود ذهنى بخود مى‌گيرند صور علميّه و صور عقلى‌

هم ناميده‌اند.

گ اهى از اصطلاح صور علميّه آنچه را از موجودات كه در ذات خداى متعال‌

موجوداند اراده مى‌كنند كه مساوى با مثل نوريّه افلاطون مى‌باشد و بالجمله مرتبه‌

وجود علمى اشياء را در ذات خداى متعال صور علميّه مى‌نامند و بطور عموم مرحله‌

وجود ذهنى اشياء را صورت علميّه اشياء مى‌نامند. انتهى.

شرح عربى: قال الشّيخ فى الهيّات الشّفاء:

و امّا الصّورة: فنقول قد يقال صورة لكلّ معنى بالفعل يصلح ان‌

يعقل حتّى تكون الجواهر المفارقة صورا بهذا المعنى و قد يقال صورة

لكلّ هيئة و فعل يكون فى قابل وحدانى او بالتّركيب حتّى تكون‌

الحركات و الاعراض صورا و يقال صورة لما يتقوّم به المادّة بالفعل فلا