فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٣٢ - شرح افعال ديگر و فرق آنها با عبث

خلق ملكه‌اى است كه به آن از نفس افعالى صادر شود بى‌تقدّم رويتى و

اصول خلق سه است، شجاعت، عفّت و حكمت و مجموع هر سه عدالت است.

تنبيه‌

دو فعلى كه اخيرا گ فتيم « فعل مزاجى و فعل خلقى» بنام قصد ضرورى نيز

نامند.

٥- آنكه مبدء بعيد تخيّل با مشاركت عادت باشد و آن را فعل عادى نامند

مانند بازى كردن با اعضاء چ ون فرقعه يا با ريش بازى نمودن.

بعد از توجّه بتعريف افعال مذكور فرق بين آنها و عبث بسى واضح و روشن‌

است چ ه آنكه در عبث چ نان چ ه گ فتيم غايت شوقيّه با عامله متّحد است و در هر دو

منتها اليه الحركة است ولى در بقيّه افعال هر كدام از اين دو مبدء غايتى عليحدّه دارند

مثلا در افعال مزاجى غايت شوقيّه مثلا حركت مريض يا صحيح است و يا در افعال‌

طبيعى غايت آن حركت تنفس است و يا در افعال جزافى غايت شوقيّه بازى و سرگرم‌

شدن اطفال است، بلى تمام آنها از اين جهت با عبث مشتركند كه غايت قوّه عامله‌

در آنها ما اليه الحركة است.

قوله: غاية لهما: ضمير در « لهما » به دو مبدء اقرب و مبدء بعيد راجع است.

متن: « ٢٩٤، ٢٩٣ »