فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٣١ - شرح افعال ديگر و فرق آنها با عبث

و آنچه باقى مى‌ماند يعنى فعلى كه مبدء بعيد در آن تخيّل با طبع يا مزاج‌

همراه باشد نامش قصد ضرورى مى‌باشد.

سپس مى‌فرمايد:

آنچه بعد از عبث ذكر شد در اينكه قوّه شوقيّه و عامله در غايت بمعناى‌

منتهاى حركت با هم مطابق نيستند اشتراك دارند چ ه آنكه در آنها غايت عامله شيئى‌

است و غايت شوقيّه شيئ ديگرى باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

شرح افعال ديگر و فرق آنها با عبث‌

افعالى كه ما اليه الحركة در آنها غايت براى مبدئين نيست بلكه هر كدام از

آن دو « مبدء اقرب و مبدء بعيد» غايت جداگانه‌اى دارند داراى صورى هستند:

١- آنكه تخيّل به تنهائى مبدء بعيد بوده و غايت آن غير از ما اليه الحركة

باشد و به آن جزاف و فاعل آن را مجازف گ ويند مانند بازى كردن اطفال.

٢- آنكه مبدء بعيد تخيّل همراه با طبع باشد و به آن فعل طبيعى گ ويند

همچون تنفّس.

٣- آنكه مبدء بعيد تخيّل بدون فكر همراه با مزاج باشد كه به آن فعل‌

مزاجى گ ويند همچون حركت مريض يا حركت صحيح.

قطب الدّين در درّة التّاج در شرح مزاج گ ويد:

چ ون عناصر اربعه يا بعضى از ايشان مجتمع شوند بر وجهى كه از آن اجسام‌

تفاعل كنند بواسطه كيفيّات متضادّه تا حدّى كه حاصل شود از ايشان كيفيّتى‌

متوسّطه، متشابهه، در جميع اجزاء اين اجتماع امتزاج ايشان باشد و آن كيفيّت‌

متوسّطه مزاج.

٤- آنكه مبدء بعيد تخيّل بدون فكر همراه با خلق باشد كه آن را فعل‌

خلقى نامند، قطب الدّين در شرح خلق مى‌گويد: