فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٩٧ - فاعل بالتجلى بودن نفس

بعلم بذوات قوى است سپس كلام را بعلم دوّم نقل مى‌دهيم و مى‌گوئيم طبق‌

فرض اين علم نيز حصولى و بكمك ارتسام صور در نفس قوى است بمعناى‌

استعمال نفس قوى را در انتقاش صور آنها باز در اين استعمال لازمه‌اش علم سوّمى‌

است كه محتاج اليه نفس است و اين سلسله تا بى‌نهايت پ يش مى‌رود و مستلزم‌

تسلسل مى‌شود كه آنهم باطل است.

٢- علم بلحاظ اينكه بمعناى حصول صورت مدرك « بفتح راء» است نزد

مدرك « بكسر راء» لا جرم لازمه ارتسام قوى در قوى حصول قوى است در نزد ذات و

حال آنكه اين قوى از عالم مادّه و جسمانى است و جسمانيّت مانع از حصول و

ادراك مى‌شود.

و امّا سوّم: آن نيز بدو جهت باطل است:

١- غير از قوى و قوّه عاقله وعاء و ظرف ديگرى براى ارتسام صور نيست.

٢- بفرض غير از قوا و قوّه عاقله آلت ديگرى اگر باشد طبق آنچه قبلا گ فته‌

شد بايد آن نيز معلوم نفس باشد همانطورى كه قوا بعد از ارتسام صورشان معلوم آن‌

هستند و چ ون طبق فرض اين علم نيز حصولى است محذور قبلى كه تسلسل باشد

بهمان تقرير لازم مى‌آيد.

فاعل بالتّجلّى بودن نفس‌

و مى‌توان نفس را نسبت بصور و قوا فاعل بالتّجلّى دانست زيرا وجود فعلى‌

صور و قوا عين علم فعلى نفس به آنها است چ نان چ ه علم نفس به آنها همان علم نفس‌

بذاتش است و چ ون علم نفس به ذاتش بر وجودات متكّثره و مفصّله و بر علم فعلى به‌

آنها مقدّم است پ س لا جرم نفس در علم بذاتش كه عين ذاتش است بجميع صور و

قوى اجمالا عالم بوده و در عين حال اين صور و قوى بكشف تفصيلى نزد آن حاصل‌

و حاضر هستند.

قوله: و ان لم يكن لها الخ: يعنى اگرچه نفس بعلم حاصل از صور و قوا عالم‌

نبوده مگر بعد از رسيدن بمرحله كمال و اين عبارت گ ويا دفع توهّم و دخل مقدّرى‌