فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٦٩ - تقسيم عدم و ملكه

براى ملكه در وقت اتّصاف بوده همچون عدم لحيه در شخص كوسج يا در وقت‌

نباشد و اعمّ از آنكه قابليّت بحسب نوع بوده يا بملاحظه جنس باشد نظير نابينائى در

عقرب اين قسم از تقابل را عدم و ملكه حقيقى گ ويند.

لازم بتذكّر است مثال دو قسم مذكور (يعنى موردى كه قابليّت موضوع عدم‌

براى ملكه در وقت بوده و آنجائيكه قابليّت نوعى باشد) همان دو مثالى است كه در

نظم مذكور است يعنى مروده و عمى.

سپس مى‌فرمايد:

پ س به تقابل عدم و ملكه مردوده و نظير آن يعنى اعدام در غير وقت و نيز مانند

عمى در شخص اكمه و غير اكمه از كسانيكه بحسب نوع نه بلحاظ شخص قابليّت‌

اتّصاف بآن را دارند را ملحق نما.

شرح فارسى:

توضيح‌

٤- تقابل عدم و ملكه‌

آنست كه بين دو امرى بوده كه يكى وجودى و ديگرى عدمى بشرطى كه‌

موضوع امر عدمى قابليّت پ ذيرش امر وجودى را داشته باشد كه از امر وجودى بملكه‌

يا قنيه و از عدمى بعدمى تعبير مى‌كنند.

تقسيم عدم و ملكه‌

عدم و ملكه بر دو قسم است: حقيقى، مشهورى.

حقيقى: اگر قابليّت در عدم بطور مطلق اعتبار شود و اختصاص بوقتى دون‌

وقتى نداشته باشد و نيز چ ه قابليّت نوعى بوده و چ ه جنسى از آن بعدم حقيقى و از

وجودى در مقابلش بملكه حقيقى تعبير مى‌كنند.

مثال اوّل: همچون اطلاق بى‌ريش بر شخص كوسج يا بر طفل امرد كه در

كوسج قابليّت هست ولى در امرد نيست معذلك اطلاق عدم بر هر دو صحيح است.

مثال دوّم: نظير اطلاق كور بر كسى كه بى‌چشم است كه اين اطلاق‌

باعتبار قابليّت در نوع است نه در شخص.