فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٤١ - فصل در بيان حمل

غير از حمل شايع را اطلاق حمل نكنند و اگر قطع نظر از اصطلاح عرف كنيم و

واقع را در نظر بگيريم حمل همان هو هويّت است يعنى مطلق اتّحاد چ ه بحسب‌

وجود و چ ه باعتبار جنس و چ ه بلحاظ نوع و چ ه بملاك غير اين امور.

ثانيا: اگر هو هويّت را مانند مشهور بمعناى حمل دانستيم ديگر آن را به‌

مطلق اتّحاد تفسير نمى‌كنيم بلكه مرد اتّحاد در وجود مى‌شود كه معناى حمل نيز

همين است پ س باز هو هويّت غير از حمل به چ يز ديگرى صادق نشد.

قوله: و فيه اى فى الحمل الخ: يعنى در حمل دو جهت لازم است:

جهت وحدت- جهت كثرت.

جهت وحدت:

يعنى موضوع با محمول مصداقا متّحد باشند تا حمل صورت گ يرد.

جهت كثرت:

يعنى مفهوم موضوع با مفهوم محمول متغاير باشد و در غير اينصورت حمل‌

شيئ بر نفس مى‌شود و آن عقلا محال است.

و اين دو امر در كلّيّه حمل‌ها چ ه حمل شايع و چ ه حمل اوّلى معتبر است‌

منتهى در حمل اوّلى براى استخلاص از محذور دوّم (حمل شيئ بر نفس) ملتجى‌

شده‌اند به اينكه تغاير موضوع و محمول را به اجمال و تفصيل تصوير كنند.

متن: « ٢٣٧، ٢٣٦، ٢٣٥ »