فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٣٥ - اقسام وحدت

عبارتند از:

تجانس، تماثل، تساوى، تشابه، تناسب و توازى.

شرح فارسى:

توضيح‌

واحد غير حقيقى آنست كه وحدت اوّلا و بالذّات بر واحد حقيقى عارض‌

شده و سپس بواسطه آن بر واحد غير حقيقى طارى گ ردد چ نان چ ه در زيد و عمرو

گ وئيم اين دو واحد هستند و حال آنكه بالوجدان در خارج دو مى‌باشند لا جرم‌

وحدت در حقيقت بر انسان عارض شده و بواسطه آن در اين دو نيز طارى مى‌گردد به‌

اين معنى كه اگر گ فتيم اين دو واحد هستند منظورمان وحدت در انسان بودن است‌

پ س انسان واحد حقيقى و واسطه در عروض وحدت بر اين دو است.

يا در انسان و فرس اگر مى‌گوئيم اين دو واحد مى‌باشند مرادمان وحدت در

حيوانيّت است پ س حيوان واحد حقيقى است و در عين حال واسطه در عروض‌

وحدت بر انسان و فرس است.

لذا در مثال اوّل وحدت وصف است براى انسان حقيقتا و براى زيد و عمرو

وصف است بحال متعلّق چ نان چ ه در مثال دوّم وصف حقيقى براى حيوان و بحال‌

متعلّق است نسبت به انسان و فرس.

و براى وحدت غير حقيقى اقسامى است بقرار ذيل:

١- تجانس مانند اتّحاد دو نوع در جنس واحد همچون انسان و فرس كه در

حيوان متّحدند.

٢- تماثل مانند اتّحاد دو فرد در نوع واحد مانند زيد و عمرو كه در انسان‌

متّحدند.

٣- تساوى مانند اتّحاد دو سطح در مقدار و كم.

٤- تشابه مانند اتّحاد دو شيئ در مقوله كيف مثل اينكه هر دو رنگ سفيد

دارند.

٥- تناسب مانند اتّحاد دو امر در مقوله اضافه نظير اينكه هر دو پ در

مى‌باشند.