فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٠٠ - نسبت وجوب با امكان

ترجمه: و قول ما كه گ فته‌ايم:

« و نسبت وجوب و امكان با هم مانند نسبت تمام و نقصان بيكديگر

مى‌باشد».

مسئله‌اى است كه بين حضرات رائج بوده و معنايش اينستكه:

امكان چ ون برزخ بين وجوب و امتناع است لا جرم نسبتش با وجوب چ نين‌

مى‌باشد.

سپس ميفرمايد:

و شايسته است بگوئيم:

مراد از امكان، امكان بمعناى فقر است كه در وجودات محدود استعمال‌

شده و آنرا صدر المتألّهين اصطلاح در اينمعنا قرار داده.

و از وجوب، وجوب ذاتى است، بنابراين سنخيّت بين ايندو سنخيّت بنحو

شيى‌ء و فيى‌ء بوده كه در تامّ و ناقص تحقّق دارد.

پ س از آن مى‌افزايد:

با اينك اينمسئله خود مبحثى مستقلّ مى‌باشد معذلك با ايراد آن در اينجا

توهّم منافات بين دو ضرورت سابق الذّكر (ضرورت سابق و لا حق) و امكان با آن‌

دفع مى‌شود زيرا امكان ذاتى همچون مادّه بوده و وجوب غيرى بمنزله صورت‌

مى‌باشد لا جرم با يكديگر اجتماع مى‌نمايند.

شرح فارسى:

توضيح‌

نسبت وجوب با امكان‌

همانطورى كه سنخيّت بين وجود تامّ و وجود ناقص باين نحو است كه از

وجود تامّ به اصل و شيى‌ء نام برده و از وجود ناقص به فرع و فيى‌ء عينا همين نسبت‌

بين وجوب و امكان است زيرا وجوب عبارتست از حيثيّت اباء از عدم و در مقابل آن‌

امتناع است كه حيثيّت اباء از وجود مى‌باشد و بين اين دو، امكان واقعست كه نه‌

اباء از عدم دارد و نه از وجود

فصول الحكمة، شرح فارسى بر منظومه (مبحث الهيات) ؛ ج‌٢ ؛ ص٦٠١