فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٩٤ - برهان بطلان اولويت غيريه

نفس ذاتش بآن صدق نمى‌كند زيرا ماهيّت بودن ماهيّت همچون انسان بودن انسان‌

فرع بر اينستكه در خارج تحقّق و وجود پ يدا كند چ ه آنكه مرتبه وجود بر مرتبه‌

ماهيّت در واقع مقدّم است اگرچه در ذهن تأخّر دارد و بديهى است كه موصوف بما

انّه موصوف مرتبه‌اش پ يش از صفت بايد باشد ولى در ظرف اتّصاف نه در رتبه ذات‌

و بدون در نظر گ رفتن امور عارض بر آن.

قوله: و ذاتها و ذاتيّاتها: كلمه « ذاتها » مبتداء و « ذاتيّاتها » و همچنين‌

معطوفات بعدى تمام بآن معطوف بوده و خبرش « و ان كانت متقدّمة الخ» مى‌باشد و

اين عبارت اشاره است به جواب از سؤال مقدّر باين شرح:

سؤال‌

در مباحث گ ذشته خصوصا در مقام شمردن مراتب اعتراف نموديد كه‌

ماهيّت و امكان و حاجت ممكنات بر وجودشان متقدّم مى‌باشند چ ه آنكه گ فتيد:

الشّيى‌ء قرّر، فامكن، فاحتاج، فاوجب، فوجب، فاوجد، فوجد، فحدث.

حال چگ ونه در اينجا مى‌گوئيد ماهيّت قبل از وجودش چ يزى نبوده حتّى‌

نفس ماهيّت بر آن صادق نيست و اينكلام بالصّراحة نفى تقدّم ماهيّت را بر وجود

مى‌كند و بدون ترديد سخن در اينجا با آنچه قبلا گ فتيد تناقض دارد.

جواب‌

آنچه قبلا گ فته و اعتراف نموديم كه ماهيّت و امكان و حاجت ممكنات بر

وجودشان مقدّم مى‌باشد باعتبار و ملاحظه وجود خارجى نيست و ابدا مقصودمان از

اين تقدّم، تقدّم بالعلّيّة و بالذّات و بالزّمان و بالشّرف و بالرّتبه نيست تا اين طور تصوّر

شود كه ماهيّت بدون وجود ذات و حقيقى است و بر آن مقدّم مى‌باشد بلكه مراد از

تقدّم امور ياد شده بر وجود اعتبار وجود ذهنى مى‌باشد چ ه آنكه ذهن‌دار ماهيّات و

وعاء حقائق مى‌باشد و بدين ترتيب تناقضى در بين نميباشد چ ون كلام گ ذشته‌

باعتبار وجود ذهنى ماهيّت بوده و آنچه در اينجا گ فتيم بملاحظه وجود خارجى آن‌