فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٧٢ - بحث هفتم سبب احتياج ممكن به مؤثر

ذات حادث باشد و هر دو باطل و خلاف فرض است پ س فرض صحيح منحصر

ميشود باينكه آنها را ممكن قديم زمانى بدانيم و در عين حال مستند و مفتقر بذات‌

حضرتش باشند و علّت افتقار در اينجا قطعا امكان آنها است.

قوله: الصّفات الاضافيّة: صفات بر سه قسمند:

١- حقيقيّه محض مانند، حيات.

٢- اضافيّه محض مانند، فوقيّت و ابوّت.

٣- حقيقيّه ذات اضافه و اين نيز بر دو نوعست:

الف: آنكه بتغيّر مضاف اليه متغيّر شود همچون علم و اراده.

ب: آنكه به تغيير مضاف اليه متغير نشود مانند: قدرت.

قوله: فلئن قالوا الكلام الخ:

اشكال و جواب‌

تقرير اشكال:

محلّ صحبت افعال و مجعولاتيست كه مستند بحضرت حقتعالى هستند و

مدّعاى قائلين بعليّت حدوث اينستكه سبب فقر و استناد آنها بمبدء حدوث آنها

است و ادّعاى شما اينستكه امكان علّت و مناط حاجت آنها مى‌باشد و براى تسديد

مدّعاى خود بلوازم حق تعالى شاهد آورده‌ايد، و حال آنكه اينها از محلّ كلام‌

خارجند زيرا از سنخ افعال و مجعولات حضرتش نيستند و الّا با ملازميّت آنها تنافى‌

پ يدا مى‌كند چ ه آنكه بين متلازمين هرگز جعل متخلّل نميشود بلكه لازم نسبت بملزوم‌

صرف تابع است پ س استشهاد بلوازم اجنبى از بحث در اينجا است.

تقرير جواب:

جاى ترديد نيست كه لوازم حقتعالى قديم ذاتى نيستند زيرا ادّله توحيد

چ نان چ ه گ فته شد قديم ذاتى را منحصر در واجب مى‌كند و اين مطلب تنها

نه اعتقاد ما باشد بلكه خصم نيز خود بآن اذعان دارد و وقتى قديم و واجب نبودند

يقينا ممكن مى‌باشند و محتاج بملزوم و از آنطرف چ ون حادث زمانى نيستند پ س‌