فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٧٤ - بحث هفتم سبب احتياج ممكن به مؤثر

يشترط وجود الشّيى‌ء بمعانده و انكان سبق العدم شرطا لتأثير الفاعل‌

فكذالك لانّ المعاند لمّا يجب ان يكون مقارنا للشّيى‌ء معاند و مناف‌

له ايضا و امّا الامكان فهو يجامع وجود الشّيى‌ء و ليس مقابلا له.

ترجمه: و از جمله شواهد ما امتناع شرط بواسطه معاند مى‌باشد.

بيان و شرح‌

عدمى كه سابق بر وجود بوده مقابل و معاند با وجود است، پ س چگ ونه‌

وجود شيى‌ء مشروط بمعاند خود مى‌باشد.

و اگر سبقت داشتن عدم را شرط براى تأثير فاعل نيز بدانيم باز محذور پ يش‌

مى‌آيد، زيرا چ ون لازم و واجب است كه معاند مقارن با شيى‌ء باشد لا جرم با آن‌

منافى و ضدّ است. امّا امكان با وجود شيى‌ء قابل جمع بوده و با آن مقابل و ضدّ

نيست.

شرح فارسى:

توضيح‌

دليل سوّم‌

قائلين به علّيّت حدوث عدم سابق را شرط در وجود لا حق دانسته و گ فته‌اند

مناط فقر ممكنات حدوث آنها است يعنى وجود بعدمشان در سابق مشروط

مى‌باشد.

مرحوم مصنّف ميفرمايد:

عدم منافى و معاند با وجود است پ س چ طور ميتوان آنرا شرط وجود قرار داد

و در نتيجه از اجتماع آنها حدوث تحصيل نموده و آنرا مناط حاجت دانست.

بلى سبق عدم بر وجود البتّه شرط در تأثير فاعل مى‌باشد زيرا ايجاد موجود

تحصيل حاصل و امر محالى است پ س لابد هر موجودى قبل از ايجاد فاعل بايد

مقدوم باشد.

و بهرحال حدوث با تقريريكه گ ذشت مستحيل است مناط فقر و حاجت‌