فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥١٩ - مثال ما بالقياس از امثله هشتگانه

شرح عربى: ما بالقياس: اى، ما بالقياس من المجموع كمجموع هذه الأمثلة فقولنا،

كالمضايفين، مثال للواجب بالقياس الى الغير و للممتنع بالقياس الى‌

الغير فللاوّل باعتبار وجودهما و للثّاني باعتبار وجود احدهما و عدم‌

الآخر و بالجملة المتضايفان وضعا و رفعا و جمعا موضوع المثالين.

ترجمه: ما بالقياس از مجموع صور هشتگانه مانند مجموع اين امثله‌اى كه ذكر

مى‌شوند:

پ س قول ما كه گ فتيم همچون « مضايفين » مثال است براى واجب‌

بالقياس الى الغير و نيز براى ممتنع بالقياس الى الغير پ س مثال است براى اوّل‌

باعتبار اينكه مضايفين هر دو وجود پ يدا كنند و شاهد است براى دوّم بملاحظه وجود

يكى و عدم ديگرى.

و خلاصه كلام آنكه متضايفان بحسب وضع و رفع و جمع موضوع براى دو

مثال مزبور مى‌باشند.

شرح فارسى:

توضيح‌

مثال ما بالقياس از امثله هشتگانه‌

چ نان چ ه قبلا معلوم شد سه صورت از صور هشتگانه ما بالقياس بود يعنى:

واجب بالقياس، امتناع بالقياس و امكان بالقياس و اينك مثال اين سه صورت.

مرحوم مصنّف براى واجب و امتناع بالقياس يك مثال آورده كه براى هر

دو صلاحيّت دارد و آن متضايفان است.

امّا تقرير مثال براى واجب بالقياس:

معناى وجوب بالقياس الى الغير عبارتست از لزوم تحقّق چ يزى نسبت بغير

بطوريكه خواهان آن باشد و اين معنا در متضايفان باعتبار وجود هر دو محقّق است‌

زيرا فوق و تحت، اب و ابن و امثال اينها هر كدام از متضايفين وجودشان با اين‌

عنوان خواهان وجود ديگرى است پ س هر كدام نسبت بديگرى واجب ميشود.