فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥١٨ - فصل اقسام مواد سهگانه

٨- امكان بالقياس.

از اين هشت صورت سه صورت آن قابل انقلاب و تبديل بديگرى نيست و

آن‌ها عبارتند از واجب بالذّات و امتناع بالذّات و امكان بالذّات كه هيچ كدام از

اين سه بديگرى منقلب نميشوند زيرا تخلّف و انقلاب در ذات محال است و امّا پ نج‌

صورت ديگر هر كدام بديگرى قلب ميگردند چ نان چ ه بعضى از اين سه بيكى از آن ٥

صورت قابل قلب مى‌باشد و آن امكان بالذّات است و امّا دليل بر استحاله امكان‌

بالغير اينست:

اگر فرض كرديم شيى‌ء ممكن بالغير است پ س ذاتا يا بايد واجب باشد و يا

ممتنع و يا ممكن زيرا انقسام مادّه و جهت باين سه عقلى است در صورتيكه شيى‌ء

ذاتا واجب يا ممتنع باشد محال است منقلب بممكن بالغير شود زيرا چ نان چ ه گ فتيم‌

اين امر مستلزم انقلاب در ذات است و آن محال ميباشد و اگر ذاتا ممكن است پ س‌

قيد بالغير مستدرك و لغو است.

متن: « ١٠٧ »