فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥١٧ - فصل اقسام مواد سهگانه

سپس ميفرمايد:

اينكه مسئله اخير (يعنى عدم انقلاب ما بالذّات بقسم ديگر) را با كلمه‌

« فاء » كه معنايش سببيّت است آورديم بخاطر آنستكه اشاره‌اى به دليل ممتنع بودن امكان‌

بالغير نموده باشيم چ ه آنكه اگر شيى‌ء ممكن بالغير فرض شود يا فى حدّ ذاته واجب بوده‌

و يا ممتنع و يا ممكن مى‌باشد چ ه آنكه تقسيم باين سه قسم بر سبيل انفصال حقيقى‌

بوده لا جرم هيچ شيئى خالى از يكى از اين سه جهت نيست.

پ س بنا بر اوّل و دوّم انقلاب لازم آمده و بنا بر فرض اخير لغو بودن اعتبار و

لحاظ غير پ يش مى‌آيد.

سپس به امثله و شواهد ما بالقياس اشاره كرده و چ نين گ فته‌ايم:

شرح فارسى:

توضيح‌

هر كدام از موادّ و جهات سه گ انه بر سه قسم هستند بقرار ذيل:

١- بالذّات:

٢- بالغير.

٣- بالقياس.

و از ضرب سه قسم مادّه در اين سه قسم نه صورت متصوّر ميشود و از اين نه‌

صورت يك صورتش صحيح نيست و آن امكان بالغير است پ س باقيمانده هشت‌

صورت است بقرار ذيل:

١- واجب بالذّات.

٢- واجب بالغير.

٣- واجب بالقياس.

٤- امتناع بالذّات.

٥- امتناع بالغير.

٦- امتناع بالقياس.

٧- امكان بالذّات.