فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٩٩ - كلام محقق لاهيجى عليه الرحمه

وجود بنفسه عبارتست از وجوديكه از سه جهت داراى نفسيّت باشد مانند

وجود واجب زيرا هم فى نفسه است يعنى وجودش رابط بين دو چ يز نيست تا مفادّ

كان ناقصه باشد هم لنفسه است يعنى وجودش رابطى نيست تا نعت براى غير باشد و

هم بنفسه است يعنى وجودش همچون وجود ممكنات نيست كه معلول غير

باشد بلكه بذاته موجود است.

و از اين شرح مختصر معلوم شد كه مقصود از وجود بغيره آنستكه در اصل‌

تحقّق معلول ديگرى باشد همچون جواهر ممكنه.

تبصره‌

ارباب صنعت و اهل اصطلاح گ فته‌اند وجود كافّه ما سوى و عامّه مخلوقات‌

رابط محض و محض ربط بمبدء است و بنظر ميآيد كه اين كلام با مقاله در اينجا

تنافى داشته باشد زيرا در اينجا اعراض را موجود فى نفسه و لغيره دانستيم و جواهر را

موجود فى نفسه و لنفسه و بغيره و تقدير نفسيّت در اعراض و جواهر كه از ما سوى‌

هستند با فرض رابط بودن آنها تهافت دارد.

مرحوم مصنّف ميفرمايند اگرچه بحسب ظاهر و نظر سطحى چ نين است‌

ولى واقع امر اين نيست و تنافى را مى‌توان برداشت زيرا هر كدام از ايندو كلام‌

باعتبار و لحاظى است غير از ديگرى چ نا چ ه در اينجا فرض فى نفسه و لنفسه و

بغيره مى‌باشند و در آنجا كه گ فته‌اند تمام روابط محض هستند، باعتبار قياس ما

سوى بمبدء است پ س اضافه دو كلام با هم فرق دارد و يكى از اموريكه باعث زوال‌

تنافى و تنافض است تعدّد اضافه مى‌باشد.

قوله: ان هى الّا تمويهات و تماثيل: معناى تمويهات همان تماثيل و نقوش است‌

كه واقعيّتى نداشته بلكه صرف صورت مى‌باشند.

قوله: و بانفسها اعدام و اباطيل: زيرا ممكن در مرحله ذات و با قطع نظر از علّت‌

موجده عدم محض و محض باطل است.