فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٦٢ - و از جمله اعراض نسبيه فعل و انفعال مىباشند

يفعل» نيز تعبير مى‌كنند.

معانى فعل‌

براى فعل معانى متعدّده‌اى نقل شده از جمله:

١- خروج قوّه بفعل و آن اگر دفعتا صورت گ يرد بنام « كون و فساد» است‌

و اگر بتدريج واقع شود « استحاله » ناميده مى‌شود.

٢- بمعناى شيئيّت و تحصّل در مقابل قوّه و بهمين اعتبار اشياء را به سه‌

قسم تقسيم نموده‌اند.

الف: اشيائى كه از هر جهت بالفعل باشند مانند انسان كامل همچون‌

نفس شريف پ يغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله.

ب: اشيائى كه بتمام جهت بالقوّه باشند مانند موجودات مادّى و مادّيّات‌

عالم ناسوت.

ج: اشيائى كه از جهتى بالقوّه و از جهت ديگر بالفعل هستند مانند بعضى‌

از امور نسبى يا همچون هيولا در مسير تكامل كه مرحله دوّم نسبت به مرحله سوّم‌

بالقوّه است و نسبت بمرحله اوّل بالفعل است و همچنين سائر مراتب و مثالش را

بنطفه مى‌توان آورد كه مرحله علقه مثلا نسبت بمرتبه نطفه فعلى و بملاحظه مضغه‌

قوّه است.

انفعال‌

انفعال: عبارتست از تأثّر تدريجى همچون گ رم شدن آب در اثر حرارت‌

آتش و از آن آگاهى به مقوله « ان ينفعل» تعبير مى‌كنند.

قوله: و حيث اعتبر التّدرّج فيها: چ نان چ ه گ فتيم در هر كدام از مقوله فعل و

انفعال تدريج ملاحظه شده فلذا چ ه بسيار از اين دو به صيغه مضارع تعبير مى‌كنند

« ان يفعل و ان ينفعل» چ نان چ ه گ ذشت و اين تعبير بملاحظه استمرار تجدّدى است‌

كه در اين مقوله ملحوظ است با توجّه به اين معنا افعال ابداعى و انفعال ابداعى از