فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٣٩ - اقوال در حقيقت علم

خارجى مى‌باشد و جوهر خارجى خود بر دو صنف است: مجرّده نفسيّه، همچون علم‌

نفس بذاتش و مجرّده عقليّه، همچون علم عقل بذات خود.

و به بعضى ديگر از مراتب واجب است چ ون علم حقتعالى، زيرا علم‌

حضرتش عين ذاتش است.

و بديهى است صحبت از علم در اينجا (مقوله كيف) باعتبار هيچ كدام از

مراتب مذكوره مناسبت ندارد ولى چ ون علم باعتبار بعض مراتب ديگر كيف نفس‌

محسوب مى‌شود بلكه احيانا به بعض مراتب ديگر از كيف نيز پ ست‌تر است همچون‌

معناى انتزاعى مصدرى كه منشاء اشتقاق مشتقّات واقع مى‌شود لهذا اعتبار اين‌

مراتب باعث شد كه از علم در اين مقام بحث نمائيم.

قوله: بل بعضه الادنى الخ: وجه ادنى بودن اين است كه علم مصدرى‌

معنايش دانستن است و دانستن عبارتست از اضافه بين عالم و معلوم پ س قهرا از

مقوله اضافه مى‌شود و مقوله اضافه باعتبار انتزاعى بودنش از مقوله كيف پ ست‌تر

است.

اقوال در حقيقت علم‌

اختلاف است در اينكه علم از امور بديهى است يا نظرى.

ابو حامد غزالى علم را از امور اكتسابى و نظرى مى‌داند فلذا براى آن دو

تعريف آورده.

فخر رازى گ ويد: علم از امور بديهى است زيرا غير علم را بعلم شناسند فلذا

اگر بخواهيم علم را تعريف كنيم مستلزم دور است.

كسانى كه علم را اكتسابى مى‌دانند تعاريف مختلفه‌اى براى آن ذكر

كرده‌اند كه به بعضى از آن تعريفات علم از مقوله كيف مى‌شود چ نان چ ه مشهور

گ فته‌اند:

العلم صورة حاصلة من الشّيئ عند العقل.

و ببعضى از آنها از مقوله اضافه مى‌شود چ نان چ ه بعضى از افراد علم را فخر