فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٤١ - اقوال در حقيقت علم

عمّاله: جارّ و « ماء » موصوله اسم آن و جارّ و مجرور، متعلّق باستقرّ صله و

عائد، متعلّق به « تخرج » .

علما و كيفا: حال است از « ماء » موصوله.

ترجمه: بعد از فراغ از مشكّك بودن علم بايد توجّه داشت كه از اشياء صور و نقوش‌

در ذهن و عقل ما منتقش مى‌شود پ س انفعال در ما حاصل شده و از شيئ مرسوم‌

اثرى در ما پ ديد مى‌آيد در حالى كه نسبتى بين شيئ مرسوم و آن نقش ذهنيّه مى‌باشد

پ س در نتيجه بايد گ فت شيئ مرسوم كه در واقع علم است از مقوله اضافه يا انفعال‌

نيست چ نان چ ه بعضى گ فته‌اند بلكه از مقوله كيف مى‌باشد.

شرح عربى: فليدر، فى تحقيقه، بعد ما تشكّك علم، اذ بدت له مراتب، انّ متعلّق‌

بالدّراية، هنا نقشا بعقلنا، اى فى عقلنا، رسم، فحصول اثر فى ذاتنا

عند علمنا بشيئ واضح فلا يكون امرا انتزاعيّا، ففينا الانفعال،

لخروجنا به من النّقص الى الكمال و من القوّة الى الفعل، من مرسوم،

اى المعلوم بالذّات الّذىّ وجوده فى نفسه هو وجوده للمدرك، له، اى‌

للمرسوم، اضافة الى المعلوم، بالعرض، فتخرج، اى اذا علمت ذلك‌

فتعلّم انّه تخرج، النّسبة و الانفعال عمّا، اى عن المرسوم الّذى، له‌

علما و كيفا قالوا، اى عمّا قالوا انّه كيف بالذّات فالقول بانّه اضافة

او انفعال مغالطة من باب اشتباه ما بالعرض بما بالذّات.

ترجمه: بعد از اينكه بيان شد علم بملاحظه داشتن مراتب معنائى است مقول‌

بتشكيك بايد دانسته شود كه در عقل ما نقشى از اشياء مرتسمه مى‌شود، پ س‌

حصول اثر در ذات ما در وقتيكه بشيئى علم حاصل مى‌كنيم امرى است واضح و

روشن پ س نمى‌توان علم را امر انتزاعى دانست در نتيجه پ س از حصول علم در ما انفعال‌

ايجاد مى‌شود زيرا از نقص بكمال خارج مى‌شويم و از قوّه بفعل منتقل مى‌گرديم.

سپس دنبال « من مرسوم» مى‌فرمايد:

يعنى معلوم بالذّات كه وجودش فى نفسه همان وجودش براى مدرك است‌