فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٠٨ - اقسام جوهر

تجزيه و تركيب‌

العرض: مبتداء و خبرش « ماء » موصوله با صله‌اش يعنى « كونه فيه نفسه،

الكون فى موضوعه» مى‌باشد.

كمّ: خبر است براى مبتداء محذوف كه ضمير راجع به « عرض » باشد و

كلمات بعدى تمام معطوف به آن هستند.

اجناسه: مضاف و مضاف اليه، خبر براى مبتداء محذوف، موصوف و

« القصوى » صفت آن است.

لدى المعلّم: مضاف و مضاف اليه، و مضاف ظرف متعلّق باستقرّ است.

بالثّلاث: جارّ و مجرور، متعلّق به « نمى » و همچنين است « بالاربع » .

ترجمه: عرض آن است كه وجود عينى آن حصول در موضوع باشد و آن عبارتست‌

از:

مقولات كم، كيف، وضع، مكان، زمان، فعل، اضافه، انفعال، ملك و

اين مقولات نه‌گانه از نظر معلّم اوّل جنس عالى براى اعراض هستند كما اينكه‌

بعضى سه تا از آنها را و بعضى ديگر چ هار تا از آنها را جنس عالى دانسته‌اند.

شرح عربى:

الثّانية

فى رسم العرض و ذكر اقسامه‌

العرض، ما، اى ممكن، كونه فى نفسه، هو، الكون فى موضوعه و لا

تنسه.

امّا كونه فى نفسه فلاستقلال ماهيّته فى العقل.

و امّا كون هذا الكون عين الكون فى الغير و كونه كونا رابطيّا

فبملاحظة حاله فى الخارج انّه امر ناعت لم يكن بحيث يكون له‌

استقلال ثمّ يطرء عليه الاضافة الى الموضوع بل الأضافة عين وجوده و

ان لم يكن عين ماهيّته الّا فى مقولة الاضافة و مع ذلك لم يكن وجود

العرض من مقولة الاضافة اذ ليس كلّ تعلّق و اضافة اضافة مقوليّة