فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٠٧ - اقسام جوهر

تعلّق بعالم صورت و بدن انسانى ندارد و در بعضى از مسفورات در ذيل كلمه عقل‌

چ نين آمده:

قوّه مدركه كلّيّات كه مخصوص به انسان است عقل مى‌نامند كه گ اه از آن‌

تعبير به نفس ناطقه مى‌شود و بر روح مجرّد انسانى كه راكب بر روح حيوانى است‌

عقل گ فته شده است و بقوّه تدبير زندگى عقل معاش گ ويند چ نانكه به نيروى تدبير

تأمين سعادت اخروى عقل معاد مى‌گويند و بهر مرحله‌اى از ادراك نيز عقل گ فته‌

شده است چ نان چ ه گ ويند عقل هيولانى يا عقل بالفعل و بالملكه و بالمستفاد و نيز

بالقوّه عالمه و مدركات قوّه عالمه عقل گ فته شده است چ نان چ ه بقوّه ناطقه نيز اطلاق‌

شده است و گ اه عقل را مرادف با حكمت بكار برده‌اند و قوّه تميز ميان خوب و بد را

عقل گ فته‌اند انتهى.

و البتّه براى عقل اقسامى است كه مرحوم مصنّف در بحث الهيّات بمعناى‌

اخصّ به آنها اشاره نموده و ما نيز انشاء اللّه تعالى در جلد بعدى بطور مستقصى بشرح‌

آنها مى‌پردازيم چ نان چ ه هر كدام از اقسام ديگر جوهر خود اصنافى دارند كه در بحث‌

طبيعيّات انشاء اللّه بيايند.

قوله: كما فى قوله تعالى: ويل لكلّ همزة لمزة الخ: استشهاد به اين آيه بمنظور

اين است كه كلمه‌ «الّذىجمع ... الآية» مى‌توان در محلّ جرّ باشد تا صفت براى‌

همزه تقدير شود و مى‌توان آن را از صفت بودن قطع نمود و سپس در محلّ رفع تقدير

كرد تا خبر مبتداء محذوف باشد و يا در محلّ نصف تا مفعول « اعنى » مقدّر باشد

چ نان چ ه مرحوم امين الاسلام طبرسى در تفسير مجمع البيان تصريح به اين وجوه نموده‌

است.

متن: « ٣٢٣، ٣٢٢، ٣٢١ »