تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٢٩ - نقل اخبار داله بر جواز كذب بمنظور اصلاح

و از مرحوم صدوق در كتاب الاخوان، بسندش، از مولانا ابى الحسن الرّضا عليه السّلام منقولست كه حضرت فرمودند:

بسا شخصى بواسطه گفتن كلام راست بديگرى او را به مشقّت و رنج مى‌اندازد، اين شخص نزد خداوند كذّاب است و بسا شخص بديگرى دروغ گفته و قصدش نفع او مى‌باشد، اين شخص پيش خداوند صادق است.

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

ظاهر اخبار مذكور آنستكه توريه واجب نبوده بلكه قصد اصلاح موجب ارتكاب دروغ مى‌باشد.

و من نديدم احدى از فقهاء عجز از توريه را در جواز كذب در اينمقام معتبر بداند.

و اينكه بگوئيم:

اخبار مذكور مقيّد هستند بصورتى كه از توريه عاجز و ناتوان باشند.

در نهايت بعد است اگرچه البتّه مراعات آن مقتضاى احتياط مى‌باشد.

پس از آن مى‌فرمايند:

در اخبار بسيارى اين مضمون وارد شده كه شوهر مى‌تواند وعده دروغ به همسرش بدهد بلكه در برخى اخبار وعده دروغ به مطلق اهل را مباح و مجاز قرار داده شده و اللّه العالم.

شرح مطلوب‌

قوله: ففى صحيحة معاوية بن عمّار الخ: اين روايت را مرحوم صاحب وسائل در ج (٨) ص (٥٧٨) باين شرح نقل فرموده:

محمّد بن يعقوب، از عدّه‌اى اصحاب، از احمد بن محمّد بن خالد، از پدرش، از عبد اللّه بن مغيره، از معاوية بن عمّار، از مولانا ابى عبد اللّه عليه السّلام:

قال: المصلح ليس بكذّاب.

قوله: و نحوها رواية معاوية بن حكم الخ: اين روايت را مرحوم صاحب وسائل در ج (٨) ص (٥٨٠) باين شرح نقل فرموده: