تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٠٦ - امر اول

مى‌تواند مرتكب دروغ گردد؟

ظاهر كلام مشهور شقّ اوّل بوده چنانچه از كلام مرحوم مفيد در مقنعه و شيخ در مبسوط و ابن زهره در غنيه و ابن ادريس در سرائر و محقّق در شرايع و علّامه در قواعد و شهيد اوّل در لمعه و شهيد ثانى در شرح لمعه و علّامه در تحرير و محقّق ثانى در جامع المقاصد و سيّد على طباطبائى در رياض و محقّق اردبيلى در مجمع البرهان در مسئله جواز حلف بمنظور دفع ظالم از وديعه اينطور استفاده مى‌گردد.

مرحوم مفيد در كتاب مقنعه مى‌فرمايند.

كسيكه نزدش امانتى بوده و ظالمى آنرا مطالبه كرده و از وى بخواهد كه آنرا بوى تسليم كرده و بصاحب امانت خيانت نمايد بر وى لازم و واجب است بمنظور حفظ امانت آنرا انكار كند و صريحا اظهار نمايد كه امانت نزد وى موجود نيست و اگر ظالم او را قسم داد بر نبودن امانت مى‌تواند قسم خورده و بنحوى توريه كند كه از ارتكاب دروغ خارج گردد.

و سپس كلام را ادامه داده تا آنجا كه مى‌فرمايند:

و اگر امانت‌دار توريه بلد نبود و قصدش حفظ آن باشد مى‌تواند بدروغ قسم خورده و همان نيتش كافى است و در اين امر مأجور مى‌باشد.

پايان كلام مرحوم مفيد.

و نيز در همين مسئله يعنى مسئله مطالبه ظالم و خواستنش وديعه را مى‌فرمايند:

و اگر ظالم قناعت كرده و بقسم شخص امين راضى باشد وى مى‌تواند قسم خورده و بنحوى توريه كرده و بدينوسيله خود را مستخلص نمايد.

پايان كلام مرحوم مفيد.

و مرحوم ابن زهره در كتاب غنيه ذيل همين مسئله مى‌فرمايند:

به شخص امين جايز است قسم بخورد كه وديعه نزدش نيست، البتّه بايد در اينقسم بنحوى توريه كند كه از ارتكاب دروغ سالم بماند و دليل ما بر اين فتوى اجماع علماء شيعه مى‌باشد.

پايان كلام ابن زهره‌

و مرحوم محقّق در كتاب مختصر النّافع مى‌فرمايند: