تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٠٠ - توريه و حكم آن

مؤلّف گويد:

يعنى جناب ابراهيم عليه السّلام در ايراد اين عبارت (انّى سقيم) توريه فرمود و پرواضح است كه مقام عصمت آنحضرت مقتضى است كه كذب منتفى و مسلوب باشد.

و در كتاب مستطرفات سرائر از كتاب ابن كثير نقل شده كه ايشان گفتند:

به امام صادق عليه السّلام عرض كردم:

از مردى كه در خانه‌اش هست استيذان مى‌شود و شخص رخصت مى‌گيرد كه بمنزل وارد شود و صاحب خانه به كنيزش مى‌گويد:

بگو: صاحب منزل در اينجا نيست، آيا اين چه صورتى دارد؟

حضرت فرمودند: عيبى ندارد، اينكلام دروغ نيست.

مصنّف (ره) مى‌فرمايند:

اينحديث نيز دليل است بر اينكه در توريه كذب نمى‌باشد، البتّه سلب كذب از توريه مبتنى است بر اينكه مشار اليه هاهنا (اينجا) مكانى از خانه كه خالى از صاحب منزل است باشد و بدين ترتيب توريه تحقّق يافته و كذب منتفى است چه آنكه براى تصحيح و جواز عبارت مزبور هيچ محمل و وجه ديگرى وجود ندارد.

و در باب حيل از كتاب طلاق مبسوط روايت شده:

شخصى از صحابه با يكى ديگر از اصحاب رفاقت و مصاحبت نمود و در راه دشمنان مصحوب متعرّض آندو شدند، صاحب انكار نمود كه مصحوب همان شخصى است كه مطلوب آنها است، دشمنان صاحب را بر اين گفتار قسم دادند، وى قسم خورد كه اين شخص برادر او مى‌باشد و بدين ترتيب خود و رفيقش را از چنگال دشمنان رهانيد و وقتى محضر مبارك حضرت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مشرّف شدند و جريان را بآنجناب عرض نمود.

حضرت بوى فرمودند:

راست گفتى زيرا مسلمان برادر مسلمان مى‌باشد.

مؤلّف گويد:

يعنى توريه تحقّق يافته بدون اينكه كذبى در بين باشد.