تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧١٩ - كلام صاحب صحاح اللغة و دقت در آن

امور ذيل مى‌باشد:

الف: يا جهتش اينستكه بيان نمودن آن اظهار عيب و افشاء آن مى‌باشد كه طبيعتا هيچ صاحب عيبى باظهار و بازگو نمودن عيبش راضى نيست.

ب: و يا جهت آن اينستكه گوينده عيب شخص را بعنوان مذمّت و استخفاف و استهزاء بازگو مى‌كند اگرچه اظهار آن مورد كراهت شخص نيست چون عيب مزبور بنفسه ظاهر و علنى مى‌باشد.

ج: و يا بيان نمودن و بازگو كردن عيب موجود در شخص خود مشعر به ذمّ بوده اگرچه متكلّم آنرا بقصد ملامت و مذمّت بيان نكرده باشد نظير القاب مشعر به ذمّ.

كلام صاحب صحاح الّلغة و دقّت در آن‌

جوهرى در صحاح الّلغة مى‌گويد:

غيبت آن است كه پشت سر انسانى كه عيبى مستور دارد كلامى گفته شود كه اگر بگوش او رسد غمگين و محزون گردد.

مصنّف (ره) مى‌فرمايند.

ظاهر اين عبارت آنستكه متكلّم كلامى را بگويد كه اگر شخص مورد غيبت بشنود غمگين شود. بلكه در كلام برخى از مقاربين عصر ما آمده است كه:

اجماع و اخبار متطابقند بر اينكه حقيقت غيبت آنستكه غير را به چيزى متذكّر شوند كه اگر بشنود از آن بدش بيايد اعمّ از آنكه شيئ ذكر شده نقص و عيبى در نفس آن غير بوده يا در بدنش و يا دين و يا دنياى او و يا احيانا در يكى از اشياء متعلّق بوى باشد.

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

ظاهر اينكلام نيز آنستكه قائل كلام مكروه را اراده نموده است.

شرح مطلوب‌

قوله: و هو حقّ: واو حاليّه بوده و ضمير « هو » به « ما يكرهه» راجع مى‌باشد و كلمه‌