شرح المنظومة ت حسن زاده آملي - السبزواري، الملا هادي - الصفحة ٥٨ - آيا الهيات، تابع طبيعيات است و با تغيير طبيعيات، الهيات نيز دگرگون مىشود!

٢- موضوع عمل آزمايش قابل تكرار در شرايط يكسان باشد.

٣- موضوع مورد آزمايش قابليت مشاهده ملموس و عينى را داشته باشد.

٤- قابل پيش بينى و محاسبه باشد.

٥- قابل اندازه‌گيرى و يا امكان تبديل به كميّت را دارا باشد.

٦- هر چه موضوع ساده‌تر و جزيى‌تر باشد، پاسخ دقيق‌تر به دست مى‌آيد.

٧- امكان ابطال يا تأييد پذيرى را داشته باشد.

كليه شرايطى را كه برشمرديم مورد توافق و اجماع همه فيلسوفان علم معاصر از رودلف كارناپ گرفته تا ايمره لاكاتوش، كارل پوپر، تامس كوهن، هانس رايشنباخ و ... مى‌باشد.

به عنوان مثال، پديده‌هايى مانند: خواب، منشأ و ماهيت حيات، ماهيت روان، منشأ و پيدايش جهان و ماده و منظومه‌ها، ضد ماده يا عناصر غير مادى در فيزيك نوين، عواطف و احساسات، اراده و تصميم و دهها مورد ديگر، تن به روش آزمون تجربى نمى‌دهند، و به تور تجربه نمى‌افتند. با آنكه كليه مثالهاى فوق همگى محسوس و عينى هستند، ولى با شرايط فوق، به طور ناقص يا كامل، قابل تطبيق نمى‌باشد.

ج- پاسخ نقضى كه قبلا هم متذكر شديم، آن است كه، نظريه‌هاى تجربى و قضاياى طبيعى و فيزيكى، وابسته و وامدار به بسيارى از قضاياى متافيزيكى هستند، و بدون آنها ناقص و نامفهوم، بلكه بى‌معنا هستند.

پس به قول شاعر: