شرح المنظومة ت حسن زاده آملي - السبزواري، الملا هادي - الصفحة ٢٤ - ب - دوران شرح و بسط و نقادى و آغاز شكل گيرى و تكوين فلسفه اسلامى

دو امپراتورى ايران و روم نيز زمينه مبادلات فرهنگى و سياسى و نظامى بين دو حوزه تمدنى شرق و غرب را فراهم ساخته بود.

شروع نهضت ترجمه با نخستين مترجمان آثار علمى و رسائل فلسفى يونانى و سريانى به اواخر قرن دوّم هجرى قمرى باز مى‌گردد. مانند خاندان جرجيس بن جبرئيل بن بختيشوع‌<![if !supportFootnotes]>[١٦]<![endif]> (متوفى ١٥٢ ه. ق) و عبد اللّه بن مقفع‌<![if !supportFootnotes]>[١٧]<![endif]> (متوفى ١٣٩ ه. ق) و عبد المسيح بن عبد اللّه و ابن ناعمة الحمصى در قرن سوّم هجرى مترجم اثولوجياى فلوطين (متوفى ٢١٩ ه. ق) و حنين بن اسحاق (١٩٤- ٢٦٠ ه. ق) ابن بطريق و دهها تن مترجمان بزرگ‌<![if !supportFootnotes]>[١٨]<![endif]> كه تا قرن چهارم هجرى تقريبا به پايان مى‌رسد.

مهمترين آثار فلسفى و عرفانى، رياضى و نجومى و پزشكى از آثار حكماى يونان باستان به فارسى و عربى در اين دوره ترجمه شده و در دسترس دانشمندان مسلمان به طور گسترده قرار گرفته است و به تدريج زمينه شرح و نقد و بررسى اين متون مهيّا شده است.

ب- دوران شرح و بسط و نقادى و آغاز شكل گيرى و تكوين فلسفه اسلامى:

اهتمام مسلمين به ترجمه آثار بيگانه، واقعا ستودنى و حيرت انگيز است. با امكانات بسيار محدود و مشكل تفاوت زبان و فرهنگ، گاه مشاهده مى‌كنيم كه از يك اثر چندين ترجمه صورت گرفته كه اين، حكايت از دقت علمى و زيركى آنان‌