شرح المنظومة ت حسن زاده آملي - السبزواري، الملا هادي - الصفحة ٤١٣ - غرر في عدد الثوابت
[١٢١] غرر في عدد الثوابت [١]
كواكب ثوابت موصوفة بأنها قد رصدت و عينّت مواضعها، ألف و اثنان و
[١] قال الحكيم الرياضي الرصدي المولوي أبوالقاسم غلامحسين الشيرازي الجونفوري- رضوان اللّه عليه- في زيجه البهادري (ط ١- ص ٥٦٤): «واضح باد كه سائر كواكب سواى سبعه سياره به اصطلاح قدماء مسمى به ثوابت است، و كواكب ثابته بيش از آنست كه در حصر آيد، و من جمله آن بطليموس و مقلدانش يك هزار و بيست و پنج كوكب را كه از ثقبات آلات رصدى ديده شده به ضبط رصد آوردهاند، و از هيئت اجتماعى كواكب كه ميان آنها خطوط واصل متوهم مىشود به تخيل شباهت صور چهل و هشتگانه مقرر كردهاند تا اگر خواهند كه به كسى نشان دهند گويند كه آن كوكب كه بر سر صورت فلانى يا بر دست صورت فلانى مثلث واقع است. و من جمله صور، دوازده صورت بر نفس منطقه البروج واقع است كه اسماى بروج از ان مأخوذ است.
و بيست و يك صورت جانب شمال از منطقة البروج است، و پانزده صورت جانب جنوب. و كواكبى كه بر نفس صورت واقع باشد آن را كواكب داخل صورت نامند، و آنچه بر نفس صورت نباشد بلكه حوالى آن بود آن را كواكب خارج صورت گويند ...» و كذا أفاد مثل ما في الزيج البهادري في الجامع البهادري أيضا حيث قال (ط ١- ص ٦٣٥): «قدماى يونان يك هزار و بيست و پنج كوكب رصد كردهاند، و براى تعريف آنها چهل و هشت صورت متخيل نمودهاند ...»، إلى أن قال في وجه تسمية الثوابت بالثوابت ما هذا لفظه: «انتباه: چون قدما را حركت بطيئة محسوس نشده بود لهذا اين كواكب را ثوابت نام كردهاند، و متوسطان را حركت بطيئة محسوس شد بر يك نسق كه مستلزم ثبات اوضاع كواكب است بدين حيثيت نامش به ثوابت بحال داشتند، و متأخران را اگر چه حركات بيشتر اين كواكب مختلف محسوس شد ليكن به تقليد قدماء نامش را تبديل نكردند». (ح. ح)