فارسى قديمى است [١] ، و همچنين «و ما را بپاى و گوش نما» در ترجمه كلمه «راعنا» [٢] ، و «با من بازار مى كنى» به عنوان ترجمه عبارت «اَمْ إلَىَّ تشوّقت»، يا «تَسَوَّقت» «بازارگرمى مى كنى» كه از سخنان امير مؤمنان عليه السلاماست. [٣]
وى همچنين در اين عبارت كلمه «مِه» را در ترجمه «الاكبر» آورده است: «هارون در سال امن و عفو زاد و به يك سال مِه موسى بود» [٤] . اين واژه، مقابل واژه «كِه» به معناى «كوچك تر» است كه در شعر سعدى شيرازى نيز آمده است:
۰ «چو از قومى يكى بى دانشى كردنه كِه را منزلت ماند نه مِه را» ۰
البته وى تنها به ترجمه ظاهرى كلمات بسنده نكرده؛ بلكه معناى خردپسند و واقع نماى آنها را آورده است؛ مثلاً آيه «وَإِذا خَلَوْا إِلى شَياطِينِهِمْ» [٥] را چنين معنا كرده است: يعنى هنگامى كه با رؤسا و بزرگانشان خلوت مى نمايند. او شيطان را به هر شخص نافرمان و سركش ـ چه انسان و چه جنّ ـ تفسير نموده است. اين لفظ حتى به حيوان خبيث و شوم هم اطلاق مى شود؛ زيرا در عربى به چنين جانورى شيطان مى گويند؛ چنان كه آيه «كَأَنَّهُ رُو?سُ الشَّياطِينِ» [٦] به معناى سر افعيها و مارها است. [٧]
هر كس به اين تفسير مراجعه كند، مهارت و استادى مؤلف آن را در علوم مختلف اسلامى مخصوصاً فقه و كلام در مى يابد؛ به عنوان نمونه در تفسير آيه «إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً...» [٨] مى گويد، آيا بنى اسرائيل از همان ابتداء مكلف به مشخص كردن خصوصيات آن گاو بودند يا اينكه در بيان اين تكليف، از خطاب تا