با دقّتى كه خاص وى بوده است، تحقيقى عالمانه و جامع كرده و مقاله اى مشروح نوشته و حتّى اشعار فارسى اين تفسير را تحت عنوان «اشعار فارسى كه مؤلّف در تضاعيف تفسير حاضر بدآنهاتمثّل جسته است» [١] استخراج كرده، امّا در عين حال اين قطعه از زير چشمان تيزبين و نكته ياب علامه اى كه در وسواس علمى او روايت كنند كه گفته است: «اگر بخواهم كه بسم اللّه الرّحمن الرّحيم را بنويسم بايد قرآن را باز كنم و از روى آن به نقل بپردازم...» [٢] گريخته است. قصد نگارنده از اطاله كلام و به ويژه ذكر اين مطلب اخير، تعريض به مقام آن مرحوم نيست؛ بلكه رسيدن به نتيجه ديگرى است كه اينكه به شرح آن مى پردازم:
شايد مهم ترين دليل دور ماندن اين قطعه رودكى از چشم آن مرحوم، اين باشد كه تفسير مورد استفاده وى (چاپ قديم پنج جلدى) علاوه بر نداشتن فهارس متعدد كليدى، كيفيّت نامناسب و بدى چاپ، فاقد هرگونه پاراگراف بندى و نشانه هاى سجاوندى صحيح و مناسب با طبيعت متونِ فارسى است، و متأسّفانه مصراعهاى آن سه بيت رودكى در اين مورد ـ بر خلاف موارد مشابه ـ مانند نثر و به دنبال هم چاپ شده است و در نتيجه از چشم آن علاّمه، كه تنها به دنبال اشعار مشخّص تفسير مى گشته، مخفى مانده است.
پنهان ماندن اين قطعه سه بيتى با اين كيفيّت در لا به لاى سطور اين تفسير از حدود قرن ششم تا امروز، از طرفى به علّت گستردگى و تنوع مطالب آن و از طرف ديگر به سبب نبود فهارس متعدّد و كليدى در چاپهاى قبلى، نمونه اى است كوچك و دليلى مقنع و واضح براهميّت چاپهاى انتقادى و ضرورت تدوين فهارس و به طور