در جمله زير، نه كلمات زيباست و نه تركيب:
«لقد سبقتْ اجابةُ اللّه مَسأَلتى؛ اجابت خداى تعالى سبق برد سؤال مرا». (ياحقى، ج ۲، ص ۲۴۸)
در جمله زير، ساختار با دستور فارسى منطبق است، اما هيچ كوششى براى يافتن معادلهاى فارسى نشده است:
«من استَرجَعَ عِندَ المُصيبةِ جَبَر اللّه ُ مصيبَتهُ و اَحسنَ عُقباه و جعل له خلفاً صالحاً؛ هر كس كه عند مصيبت استرجاع كند، خداى تعالى جبر مصيبت او بكند و عاقبت او بر خير كند و او را خلفى صالح دهد». (ياحقى، ج ۲، ص ۲۴۱)
ما از اين قبيل جمله ها، صدها نمونه در تفسير ابوالفتوح يافته ايم، از بيم اطاله كلام به همين اندك بسنده مى كنيم.

۲. ترجمه قرآن در تفسير

ابوالفتوح گاه در اثناى تفسير، آيه اى يا بيشتر، بخشى از آيه اى را دوباره ترجمه مى كند. بسيار اتفاق مى افتد كه اين ترجمه با آنچه شيخ در ترجمه رسمى و مستقل خود عرضه مى كند كاملاً منطبق نيست. متأسفانه اين ترجمه ها را بايد در لابه لاى تفاسير جست وجو كرد؛ زيرا مؤلف در اينجا التزامى به ترجمه نداشته است. از آن گذشته وى در بسيار جايها همه اجزاى آن را تفسير نكرده؛ به عبارت ديگر كلماتى يا حتى عباراتى را كه از نظر او نياز به تفسير نداشته اند، فرو گذاشته است؛ در نتيجه ترجمه اى هم در ازاى آنها نيامده است. بنابراين آنچه مى يابيم و به عنوان نمونه در زير نقل مى كنيم، قطعاتى از آيات اند كه در سراسر متن تفسير پراكنده اند.
ما اين قطعات را با ترجمه مستقل، كه در آغاز دسته هاى آيات آورده است، مقايسه مى كنيم و مرادمان آن است كه نشان دهيم شيخ در اينجا، رفتارى متفاوت و گاه آزادانه تر داشته است. در نتيجه جملات در اين ترجمه ها غالباً دستورى ترند،