بارى، در كنار اين تلاش مقدّس و علمى، در حوزه قرآن پژوهى لازم است كه به احياى ترجمه هاى كهن، كه در سده هاى پيشين انجام پذيرفته است، بپردازيم و با تصحيح و تنقيحِ اين قرآنهاى مترجَم، آنها را به گونه اى به زيور طبع بياراييم كه بابِ طبع نسلِ امروز باشد؛ زيرا اين قرآنهاى مترجَم كهن از چند نظر قابلِ تأمل و مطالعه است. اوّل به خاطر نزديكى به زمان نزول وحى؛ دوم از بابِ اشراف بر سيرِ تطوّر ترجمه قرآن؛ سوم از جهتِ آگاهى بر گونه هاى ترجمه در گذشته؛ چهارم به جهتِ آگاهى به تاريخ تطوّرِ زبان فارسى، پنجم به خاطر برابر نهادهايى كه در مقابل هر يك از واژه هاى قرآن در زبان فارسى وجود دارد.
خوشبختانه در زبان فارسى، كه دومين زبان اسلام تلقّى مى شود، تعداد فراوانى از اين قرآنهاى مترجَم در كتابخانه هاى داخل و خارج كشور موجود است كه بيش از همه در گنجينه كتابخانه آستان قدس رضوى نگهدارى مى شود. از بين اين نوعروسان معنى، ترجمه و تفسير قرآنِ ابوالفتوح رازى، فريدى است كه به سختى مى توان براى آن همتايى يافت.
ترجمه قرآنِ ابوالفتوح رازى، فقيه و مفسّرِ نامدار امامى قرنِ ششم، در ضمنِ تفسيرِ كبير او، روض الجنان و روح الجنان، آمده است، بدين ترتيب كه اين مفسّر بزرگ، ابتدا آياتى از قرآن مجيد را ترجمه كرده است و سپس به تفسير آنها پرداخته. البته اين روشى بوده است كه غالب مفسران و مترجمان قرآن در گذشته رعايت مى كرده اند.
اين اثرِ سترگ در واقع اولين ترجمه و تفسير فارسى به مشرب اماميه است كه در دست است و به دليل اهميّتِ آن، پيوسته از هر اثر مشابهى مورد توجه بوده است؛ به گونه اى كه تا به حال چهار بار به طبع انتقادى رسيده و يك بار هم ترجمه آيات آن جداگانه چاپ شده است: اولين بار در دوره قاجار به همّت تنى چند از بزرگان اهل فضل از جمله ملك الشعراى صبورى، طبع انتقادى آن آغاز شد كه تا سال ۱۳۱۵ش به درازا كشيد. اين چاپ در پنج جلد با قطع رحلى همراه با مؤخّره اى مبسوط از