پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٦٣

اين نكته را در اين‌جا بايد افزود كه آنچه در اين حديث آمده در مورد مسائل شخصى است وگرنه امورى كه سرنوشت‌ساز است و به حقوق الهى يا جامعه مرتبط مى‌شود بايد مورد توجه قرار گيرد و درباره آن تحقيق شود.

همه اين‌ها در واقع برگرفته از دستورات قرآن مجيد است، آن‌جا كه مى‌فرمايد: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ»؛ اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد از بسيارى از گمان‌ها بپرهيزيد، چراكه پاره‌اى از آن‌ها گناه است». [١]

جالب اين‌كه قرآن مجيد بعد از اين دستور به عدم تجسس و بعد از آن دستور به عدم غيبت مى‌دهد و مى‌فرمايد: «وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَّعْضُكُمْ بَعْضاً» اشاره به اين‌كه گمان بد سبب تجسس مى‌شود و جست‌وجوگرى گاه به نقطه ضعف‌هايى مى‌رسد و به دنبال آن گناه غيبت شروع مى‌شود و در واقع اين سه گناه لازم و ملزوم يكديگرند.

مسئله حسن ظن با تمام اهميتى كه در حفظ نظام جامعه و پيوند محبت و دوستى افراد نسبت به هم دارد خالى از استثنا نيست، همان‌گونه كه در حكمت ١١٤ آمده بود كه امام عليه السلام مى‌فرمايد:

«إِذَا اسْتَوْلَى الصَّلاحُ عَلَى الزَّمَانِ وَأَهْلِهِ ثُمَّ أَسَاءَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ لَمْ تَظْهَرْ مِنْهُ حَوْبَةٌ فَقَدْ ظَلَمَ وَإِذَا اسْتَوْلَى الْفَسَادُ عَلَى الزَّمَانِ وَأَهْلِهِ فَأَحْسَنَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ فَقَدْ غَرَّرَ؛

هنگامى كه صلاح و نيكى بر زمان و اهلش ظاهر گردد اگر كسى در اين حال گمان بد به ديگرى برد كه از او گناهى ظاهر نشده، به او ستم كرده است و هنگامى كه فساد بر زمان و اهلش مستولى گردد هركس گمان خوب به ديگرى برد خود را فريب داده است!».

در ذيل اين حكمت نيز بيانات ديگرى در اين زمينه داشتيم. همچنين بعضى از افراد به حكم كارى كه دارند (مانند مأموران اطلاعات و ضد جاسوسى)

[١]. حجرات، آيه ١٢