پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٤٤ - شرح و تفسير هركس در گرو اعمال خويش است

و در صراط مستقيم به سوى خودش هدايت مى‌كند».

آن‌گاه امام عليه السلام نشانه‌هايى از اين گروه آلوده به گناه را بيان مى‌كند كه به‌وسيله آن‌ها مى‌توان آنان را شناخت.

نشانه اوّل اين‌كه مى‌فرمايد: «پرسش‌كنندگان آن‌ها درپى بهانه‌جويى و آزارند»؛

(سَائِلُهُمْ مُتَعَنِّتٌ)

. آن‌ها به قصد حلّ مشكلات و كاستن از مجهولات و پى بردن به حقايق، سؤال نمى‌كنند، بلكه سؤالشان حتّى از عالمان به صورت انحرافى و به قصد بهانه‌جويى و آزار طرف است.

نشانه ديگر اين‌كه «پاسخ‌گويندگان آن‌ها نيز درپى توجيه و تكلّفند»؛

(وَمُجِيبُهُمْ مُتَكَلِّفٌ)

. اشاره به اين‌كه عالِم آن‌ها درپى پاسخ‌گويى صحيح نيست، بلكه آنچه را مطابق ميل خود مى‌بيند بر مبانى شرع و كتاب و سنت تحميل كرده و از طريق تفسير به رأى آن‌ها را به مردم ارائه مى‌دهد و گاه ممكن است چيزى را نداند و به‌جاى اين‌كه با صراحت بگويد نمى‌دانم، با تكلّف مى‌خواهد پاسخى براى آن- هر چند نادرست- پيدا كند. هم پرسش‌كنندگان در مسير باطلند و هم پاسخ‌گويان.

در گفتار حكيمانه ٣٢٠ نيز گذشت كه وقتى كسى مسئله پيچيده‌اى را از آن حضرت پرسيد، امام عليه السلام در پاسخ گفت: «براى به‌دست آوردن آگاهى پرسش كنيد نه براى بهانه‌جويى و توليد دردسر، چراكه نادانِ آماده يادگيرى شبيه عالم است و عالم و دانشمند خلاف‌گو شبيه جاهل بهانه‌جوست».

در نشانه سوم مى‌فرمايد: «حتى برترين آن‌ها از نظر فكر و انديشه به سبب حبّ و بُغض، از رأى خود بازمى‌گردد»؛

(يَكَادُ أَفْضَلُهُمْ رَأْياً يَرُدُّهُ عَنْ فَضْلِ رَأْيِهِ الرِّضَى‌ وَالسُّخْطُ)

.