تاريخ گذشتگان مى‌گيرد همان‌گونه كه قرآن مجيد در شرح حال پيشينيان به‌كرار به آن اشاره كرده است و اميرمؤمنان عليه السلام در جاى جاى نهج‌البلاغه آن را يادآورى مى‌كند؛ از جمله در خطبه ١٨٢ براى بيدار ساختن اصحاب خود مى‌فرمايد:

«وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْقُرُونِ السَّالِفَةِ لَعِبْرَةً! أَيْنَ الْعَمَالِقَةُ وَأَبْنَاءُ الْعَمَالِقَةِ! أَيْنَ الْفَرَاعِنَةُ وَأَبْنَاءُ الْفَرَاعِنَةِ! أَيْنَ أَصْحَابُ مَدَائِنِ الرَّسِّ الَّذِينَ قَتَلُوا النَّبِيِّينَ، وَ أَطْفَؤُوا سُنَنَ الْمُرْسَلِينَ، وَأَحْيَوْا سُنَنَ الْجَبَّارِينَ! أَيْنَ الَّذِينَ سَارُوا بِالْجُيُوشِ، وَهَزَمُوا بِالْأُلُوفِ، وَعَسْكَرُوا الْعَسَاكِرَ، وَمَدَّنُوا الْمَدَائِنَ!؛

در قرون گذشته براى شما درس‌هاى عبرت فراوانى است. كجا هستند «عمالقه» و فرزندان عمالقه! كجايند فرعون‌ها و فرزندانشان و كجا هستند صاحبان شهرهاى «رسّ»؛ همان‌ها كه پيامبران را كشتند و چراغ پرفروغ سنّت‌هاى فرستادگان خدا را خاموش كردند و سنّت‌هاى جباران را زنده ساختند. كجايند آن‌ها كه لشكرهاى گران به راه انداختند و هزاران نفر را شكست داده و متوارى ساختند، همان‌ها كه سپاهيان فراوان گرد آوردند و شهرهاى بسيار بنا نهادند».

عمالقه، مردان بسيار نيرومند و قوى‌پيكرى از نوادگان نوح عليه السلام بودند كه ساليان دراز بر منطقه شامات حكومت مى‌كردند و اصحاب الرس، به قوم مقتدر ديگرى اشاره مى‌كند كه داراى كشاورزى گسترده و زندگى مرفه بودند و در بعضى از مناطق خاورميانه زندگى مى‌كردند و در برابر پيامبران خدا به مخالفت برخاسته بودند.

بخش دوم، درس‌هاى عبرت‌انگيزى است كه در زندگى انسان‌ها در طول عمر خودمان مى‌بينيم. اميرمؤمنان على عليه السلام مطابق آنچه در غررالحكم‌ آمده، مى‌فرمايد:

«فى تَصارِيفِ الْقَضاءِ عِبْرَةٌ لِأولِى الْألْبابِ وَالنُّهى‌؛

در دگرگونى‌هاى حوادث عبرتى است براى صاحبان عقل و انديشه». [١]

[١]. غررالحكم، ح ١٠٧٧٤