پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٠ - شرح و تفسير در دوستى و دشمنى از حدّ تجاوز مكن

عمر خويش را در اين راه فانى كرده و با محروميت دنيوى و دست خالى به سوى سراى ديگر رهسپار مى‌شود. زهى نادانى و بى‌عقلى!

آن‌گاه امام عليه السلام به معرفى گروه دوم پرداخته مى‌فرمايد: «گروه ديگرى براى آنچه بعد از دنياست تلاش و كوشش مى‌كنند. سهم آن‌ها بدون نياز به كار و كوشش فراوان از دنيا به آن‌ها مى‌رسد»؛

(وَعَامِلٌ عَمِلَ فِي الدُّنْيَا لِمَا بَعْدَهَا، فَجَاءَهُ الَّذِي لَهُ مِنَ الدُّنْيَا بِغَيْرِ عَمَل)

. در تفسير «بِغَيْرِ عَمَلٍ»، شارحان نهج‌البلاغه دو احتمال داده‌اند؛ بعضى گفته‌اند: منظور بدون تلاش و كوشش بسيار است، زيرا زندگى ساده را مى‌توان بدون آن به دست آورد و عمل كردن براى تأمين اين مقدار زندگى، عمل براى دنيا به شمار نمى‌آيد [١] و برخى برآنند كه منظور اين است: بدون عمل مخصوص به دنيا يعنى آن‌ها در تلاش‌هايى كه براى دنيا دارند، آخرت را نيز در نظر گرفته و در واقع براى هر دو مى‌كوشند. [٢]

آن‌گاه امام عليه السلام نتيجه‌گيرى كرده، مى‌افزايد: «چنين كسانى هر دو سود را برده‌اند و هر دو سرا را با هم مالك شده‌اند»؛

(فَأَحْرَزَ الْحَظَّيْنِ مَعاً، وَمَلَكَ الدَّارَيْنِ جَمِيعاً)

. امام عليه السلام در پايان، پاداشى را كه نصيب اين‌ها مى‌شود و نتيجه مهمى را كه از كار خود مى‌گيرند اين‌گونه بيان مى‌كند: «آن‌ها در درگاه خدا آبرومندند و هرچه بخواهند خداوند از آن‌ها دريغ نمى‌دارد»؛

(فَأَصْبَحَ وَجِيهاً عِنْدَ اللَّهِ، لَايَسْأَلُ اللَّهَ حَاجَةً فَيَمْنَعُهُ)

. كلينى رحمه الله در حديثى از امام صادق عليه السلام از پدرش امام باقر عليه السلام نقل مى‌كند كه‌

[١]. شرح نهج‌البلاغه ابن ميثم بحرانى، ج ٥، ص ٦٤٥

[٢]. فى ظلال نهج‌البلاغه، ج ٤، ص ٣٧٩