پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٢ - شرح و تفسير خوشرفتارى با بازماندگان مسلمين
بدرفتارى مىكنند هشدار داده كه ممكن است با فرزندان خود آنها اين عمل انجام شود و در آيه دوم، صالح بودن پدران را رمز خدمت دو پيامبر به فرزندان آنها شمرده است.
اين حقيقت در روايات اسلامى نيز منعكس است؛ از جمله در روايتى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم:
«فِي كِتَابِ عَلِيٍّ عليه السلام إِنَّ آكِلَ مَالِ الْيَتِيمِ سَيُدْرِكُهُ وَبَالُ ذَلِكَ فِي عَقِبِهِ وَيَلْحَقُهُ وَبَالُ ذَلِكَ فِي الْآخِرَةِ؛
در كتاب على عليه السلام آمده است: كسى كه مال يتيم را به ناحق بخورد وبال آن، دامن فرزندان او را در دنيا و دامن خودش را در آخرت خواهد گرفت». [١]
در طول تاريخ نيز نمونههاى زيادى از اين مطلب آمده است كه افرادى با بازماندگان ديگران بدرفتارى كردند و فرزندان آنها گرفتار بدرفتارى ديگران شدند.
با توجه به اينكه مفهوم مطالب فوق اين است كه پاداش كيفر اعمال نيك و بد پدران به فرزندان منتقل مىشود اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه چگونه خداوند مجازات شخصى را كه در حق اولاد ديگران ظلم كرده است به فرزندان آن شخص منتقل مىكند؟ در حالى كه قرآن با صراحت مىگويد: «وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى»؛ هيچكس به جرم گناه ديگرى مجازات نمىشود». [٢]
پاسخ اين سؤال با توجه به يك نكته روشن مىگردد و آن اينكه اين پاداش و مجازات، پاداش و مجازات تشريعى نيست، بلكه نوعى تكوين است، زيرا هنگامى كه كسى پايه كار خوب يا بدى را در جامعه مىگذارد كمكم به صورت سنّتى درمىآيد و ديگران هم در همان مسير گام برمىدارند و در نتيجه آن نيك و بد به سراغ فرزندان او نيز خواهد آمد. به خصوص وجدان انسانى مردم ايجاب
[١]. بحارالانوار، ج ٧٢، ص ١٣
[٢]. انعام، آيه ١٦٤